پايگاه اطلاع رساني آثار حضرت آيت الله مصباح يزدي | جلسه سي‌وششم؛ سیره امیرمؤمنان‌علیه‌السلام در بهره‌مندی از دنیا
قال علي عليه‌السلام : إِنَّهُ لَيْسَ لِأَنْفُسِكُمْ ثَمَنٌ إِلَّا الْجَنَّةَ فَلَا تَبِيعُوهَا إِلَّا بِهَا؛ امير مومنان عليه‌السلام مي‌فرمايند: همانا براي شما بهايي جز بهشت نيست، پس به کمتر از آن نفروشيد. (نهج‌البلاغه، حکمت456)

بسم الله الرحمن الرحيم

آن چه پيش‌رو داريد گزيده‌اي از سخنان حضرت آيت‌الله مصباح‌يزدي (دامت‌بركاته) در دفتر مقام معظم رهبري است كه در تاريخ 05/04/95، مطابق با نوزدهم رمضان 1437 ايراد فرموده‌اند. باشد تا اين رهنمودها بر بصيرت ما بيافزايد و چراغ فروزان راه هدايت و سعادت ما قرار گيرد.

تحلیلی روان­شناختی از تحولات صدر اسلام

(36)

سیره امیرمؤمنان‌علیه‌السلام در بهره‌مندی از دنیا

اشاره

موضوع کلی بحث ما، عوامل فساد و انحراف شخصی و هم‌چنین فتنه‌ها و انحرافات اجتماعی بود. از بررسی منابع دینی به این نتیجه رسیدیم که سه عامل مهم هوای نفس، دنیا و شیطان موجب این فسادها و انحراف‌ها می‌شوند. در این چند شب بحث ما درباره دنیا بود؛ و این‌که دنیا چگونه انسان را فریب می‌دهد؛ توصیه‌ها و راه‌حل‌های اولیای دین برای جلوگیری از تأثیر این عامل چه بوده است؛ و چه روش‌هایی را برای تربیت یاران و پیروان‌شان انتخاب کردند. شب گذشته گفتیم که یکی از اين روش‌ها، بیان سیره انبیا و اولیای خدا و کیفیت رفتارشان نسبت به زندگی دنیاست. اولیای دین با توجه دادن به سیره انبیا و اولیا سعی می‌کنند علاقه به دنیا را در دل‌ها کم کنند تا تأثیر سویی در رفتار انسان نداشته باشد. هم‌چنین چند روایت از اهل‌بیت (به‌خصوص در نهج‌البلاغه) را که به سیره انبیا اشاره کرده بود، مرور کردیم. امشب برخی دیگر از روایات و فرمایشات اهل‌بیت‌علیهم‌السلام را مرور می‌کنیم تا به یک جمع‌بندی برسیم.

 

پیامبر اکرم و حلوای اشرافی

 درباره شخص پیغمبر اکرم‌صلی‌الله‌علیه‌وآله نقل کرده‌اند که أتى بخبيص فأبى‏ ان‏ يأكله؛‏[1] «خبیص» حلوایی اشرافی بود که از مخلوط چند چیز درست می‌شد. این حلوا را پخته بودند و خدمت پیغمبر اکرم آورده بودند تا ایشان تناول بفرمایند. حضرت تناول نفرمودند. فقيل: أتحرمه؟ گفتند: چرا از آن تناول نمی‌کنید؛ این حلوا به نظر شما حرام است؟ فقال: لا ولكني أكره ان تتوق اليه نفسي؛ از این نگران هستم که اگر از این حلوا بخورم، خوشم بیاید و دلم بخواهد باز هم تکرار شود، و یک نوع تمایلی نسبت به این حلوا پیدا کنم؛ سپس این آیه را تلاوت فرمودند که در روز قیامت خطاب به جهنمی‌ها گفته می‌شود: أَذْهَبْتُمْ طَيِّبَاتِكُمْ فِي حَيَاتِكُمُ الدُّنْيَا؛[2] شما خوشی‌هایتان را در دنیا گذراندید، دیگر این‌جا برای شما خوشی نیست. این‌گونه از این آیه اقتباس کردند که گویا اگر من به لذائذ دنیا دلبستگی پیدا کنم باعث می‌شود از لذائذ آخرت محروم شوم، چون بالاخره مقداری از وقتم صرف این می‌شود و ذهنم متوجه آن می‌شود تا باز این حلوا را آماده کنم و از کارهای آخرتی باز می‌مانم. آن وقت روز قیامت به من گفته می‌شود که شما خوشی‌هایتان را در دنیا کردید، دیگر بس‌تان است و این‌جا خبری نیست.

 

دنیای حضرت زهراسلام‌الله‌علیها

در تفسیر نورالثقلین از جابربن عبدالله انصاری نقل شده است که روزی پیغمبر اکرم‌صلی‌الله‌علیه‌وآله به منزل حضرت زهرا‌ سلام‌الله‌علیها تشریف آوردند و دیدند پوششی چادر مانند از پارچه‌هایی که روی شتر و زیر جهاز آن می‌اندازند (چیزی شبیه گونی درشت‌بافت) به‌جای چادر بر سر کرد‌ه و در همین حال مشغول دستاس کردن گندم است. آن وقت‌ها نانوایی و آسیاب‌ به فراوانی امروز نبود و بسیاری از مردم گندم می‌خریدند و در خانه خودشان دستاس می‌کردند و نان می‌پختند. حضرت زهرا‌سلام‌الله‌علیها درحالي که پوششی زبر و درشت بر سر انداخته بودند، یک دست ایشان به دستاس بود و آن را می‌چرخاندند تا آرد تهیه کنند، و با دست دیگر کودکشان را به آغوش گرفته و به آن شیر می‌دادند. فَدَمَعَتْ عَيْنَا رَسُولِ اللَّهِ‌صلی‌الله‌علیه‌وآله فَقَالَ يَا بِنْتَاهْ تَعَجَّلِي مَرَارَةَ الدُّنْيَا بِحَلَاوَةِ الْآخِرَةِ؛[3] چشم‌های پیغمبر پر از اشک شد و فرمودند: شما به سرعت این سختی دنیا را تحمل کن! در مقابل، خدا شیرینی آخرت را برای شما مقدر فرموده است. حضرت زهراسلام‌الله‌علیها نیز بدون هیچ گله‌ و ناراحتی‌ گفتند: يا رسول الله! الحمد لله على نعمائه و الشكر لله على آلائه؛ خدا را بر نعمت‌هایش ستایش می‌کنم و شکرش را به جا می‌آورم. در این هنگام این آیه نازل شد؛[4] وَلَسَوْفَ يُعْطِيكَ رَبُّكَ فَتَرْضى؛ به‌زودی خدا آن‌قدر به تو بخشش خواهد کرد که خشنود شوی.

 وقتی خانم‌های ما ببینند که حضرت زهراسلام‌الله‌علیها چنین زندگی می‌کردند، تحمل بعضی سختی‌ها و مشکلات برایشان آسان می‌شود، و در مقابل آن‌ها خودشان را نمی‌بازند و حتی به روی خودشان نمی‌آورند که به ما سخت می‌گذرد. می‌‌توانند با روی خوش این‌ها را تحمل کنند و خدا را شکر می‌کنند که اسلام در حال پیشرفت است.

 

دنیای امیرمؤمنان‌علیه‌السلام

از امیرالمؤمنین‌سلام‌الله‌علیه نقل شده است که فرمودند: وَاللَّهِ مَا دُنْيَاكُمْ‏ عِنْدِي‏ إِلَّا كَسَفْرٍ عَلَى مَنْهَلٍ حَلُّوا إِذْ صَاحَ بِهِمْ سَائِقُهُمْ فَارْتَحَلُوا؛[5] قسم به خدا، دنیای شما در نظر من مانند کاروانی است که در بیابانی اتراق کرده‌اند. هنوز کاملا به کارهایشان رسیدگی نکرده‌اند که قافله‌سالار صدا می‌زند: حرکت! آن‌ها نیز مشغول می‌شوند که بساط‌شان را جمع کنند و راه بیفتند. این‌جا جای ماندن و اقامت کردن نیست، کاروان اهل دنیا هنوز به کارهایشان نرسیده‌اند که حضرت عزرائیل می‌گویند: حرکت! حضرت در ادامه مي‌فرمايد: وَلَا لَذَاذَتُهَا فِي عَيْنِي إِلَّا كَحَمِيمٍ أَشْرَبُهُ غَسَّاقاً؛ این همه مردم براي شیرینی‌ها و لذائذ دنیا دست و پا می‌شکنند و دنبالش می‌روند، اما از نظر من این لذت‌ها مانند آب داغ و گندیده‌ای است که تشنه‌ای بخواهد از آن بخورد. وَعَلْقَمٍ أَتَجَرَّعُهُ زُعَاقاً؛ ماده تلخ و زهرآگینی که این را باید جرعه جرعه نوشید. وَسَمِّ أَفْعًى أَسْقَاهُ دِهَاقاً؛ مانند ظرفی است که پر از زهر مار است؛ دیگران آن را به عنوان شربت با رغبت می‌خورند، اما در نظر من چنین چیزی جای رغبت ندارد و باید فقط به اندازه ضرورت از آن استفاده کرد. وَقِلَادَةٍ مِنْ نَارٍ أُوهِقُهَا خِنَاقاً؛ در گذشته کسانی که شتر یا اسب داشتند چیزهایی برای زینت یا علامت درست می‌کردند و بر گردن آن‌ها می‌انداختند. این قلاده به گردن آن حیوان می‌چسبید ولی هواکش داشت. حضرت می‌فرماید: دنیا برای من مثل قلاده‌ای از آتش است که آن را به گردن من سفت و تنگ ببندند.

وَلَقَدْ رَقَّعْتُ مِدْرَعَتِي هَذِهِ حَتَّى اسْتَحْيَيْتُ مِنْ رَاقِعِهَا؛ آن‌قدر این لباسم را وصله‌ کرده‌ام و برای تعمیر فرستادم که دیگر خجالت می‌کشم آن را برای وصله بفرستم و بگویم وصله دیگری به آن بزنند! این قدر پاره‌پاره شده و وصله خورده است که دیگر خجالت می‌کشم به تعمیرکار بگویم وصله‌ای دیگر به آن بزند. ولي چون لباس دیگری نداشتم، آن را نزد تعمیرگر فرستادم، اما او گفت: اقْذِفْ بِهَا قَذْفَ الْأُتُنِ لَا يَرْتَضِيهَا لِيَرْقَعَهَا: او قبول نکرد که آن را بگیرد و وصله کند، و گفت: اين را در کوره آتش‌سوزی یا تون حمام بینداز؛ دیگر قابل وصله زدن نيست! این وضع زندگي خلیفه مسلمین است؛ سلطان سرزمین‌های پهناوری که اکنون به هفت‌-هشت کشور تبدیل شده است.

 

عِنْدَ الصَّبَاحِ يُحْمَدُ الْقَوْمُ‏ السُّرَى

حضرت مي‌فرمايد درجواب او گفتم: عِنْدَ الصَّبَاحِ يُحْمَدُ الْقَوْمُ‏ السُّرَى؛ مصرعی است که حکم ضرب‌المثل را پیدا کرده است. این‌گونه ضرب‌المثل‌ها در زبان عربی زیاد است. در گذشته جاده‌های اسفالت و چراغ‌های برق و امکانات امروز نبود، و برای مسافرت باید از راه‌های قدیمی و بیابان‌های تاریک، وحشتناک و خطرناک عبور کرد.  کسانی بودند که عجله داشتند و می‌خواستند زودتر به مقصدشان برسند و در نیمه‌های شب سختی‌های زیادی را تحمل می‌کردند و کاروان را حرکت می‌دادند تا زودتر به مقصد برسند. این ضرب‌المثل برای چنین کسانی گفته شده است. عِنْدَ الصَّبَاحِ يُحْمَدُ الْقَوْمُ‏ السُّرَى؛ صبح که می‌شود، کسانی که زحمت شب را تحمل کردند و این راه را طی کردند و به مقصدی که می‌خواستند رسیدند، خوشحال می‌شوند. صبح که می‌شود راهپیمایی شبانه‌شان را می‌ستایند. امیرمؤمنان علیه‌السلام می‌فرماید: آن قدر آن تعمیرکار لباس خسته شده بود که گفت: این را در تون حمام بینداز و بسوزان؛ این لباس دیگر به درد پوشیدن نمی‌خورد. من به او گفتم: عِنْدَ الصَّبَاحِ يُحْمَدُ الْقَوْمُ‏ السُّرَى؛ مرا ملامت نکن که این لباس وصله وصله را می‌پوشم! صبح قیامت و عالم آخرت که شد، معلوم می‌شود که چه کار خوبی ما کردیم که این راه سخت را پیمودیم.

 

پست‌تر از استخوان خوک مرده در دست جزامی!

در نهج‌البلاغه نقل شده است که فرمود: وَاللَّهِ لَدُنْيَاكُمْ هَذِهِ أَهْوَنُ فِي‏ عَيْنِي‏ مِنْ‏ عِرَاقِ‏ خِنْزِيرٍ فِي يَدِ مَجْذُوم؛[6] به خدا قسم این دنیایی که شما این قدر به آن علاقه دارید، در نظر من پست‌تر است از استخوان خوکی که در دست فردی جذامی باشد. خود خوک -به‌خصوص برای ما مسلمان‌ها- حیوانی پلید است. انسان از آن بدش می‌آيد، و هر چیز آلوده‌ و گندیده‌ای را می‌خورد. اصلا دیدن و تماشا کردن چنین موجودی نفرت‌آور است. حال استخوانی از خوک مرده فرض کنید که در دست فردی جذامی باشد. بدن افراد جزامی کم‌کم خورده می‌شود، و نگاه‌کردن به چنين افرادی هم آسان نيست. انسان در حال عادی به استخوان خوک مرده رغبت ندارد، چه رسد به اين‌که این استخوان در دست یک جذامی باشد! امیرالمؤمنین‌علیه‌السلام می‌فرماید: به خدا قسم این دنیایی که شما این‌قدر به آن علاقه دارید، در نظر من از استخوان خوک مرده‌ای که در دست فردی جذامی باشد، پست‌تر است، و هیچ رغبتی به آن ندارم.

 

پست‌تر از آب بینی بز زکامی!

در جای دیگر فرمود: دُنْيَاكُمْ‏ هَذِهِ‏ أَزْهَدَ عِنْدِي مِنْ عَفْطَةِ عَنْز؛[7] گله‌داران می‌گویند: گاهی گوسفندها و بزها مبتلا به زکام می‌شوند و زیاد آب از بینی‌شان می‌آید. آب بینی بز زکامی چقدر جالب است؟ انسان رغبت ندارد به آب بینی بز سالم دست بزند، حالا آب بینی بز زکامی که در اثر بیماری از بینی‌اش خارج می‌شود چقدر مطلوب است؟ امیرالمؤمنین می‌فرماید: دنیای شما در نظر من از آب بینی بز زکامی هم پست‌تر است.

 

پست‌تر از برگی نیم‌جویده در دهان ملخ

 هم‌چنین می‌فرماید: وَإِنَ‏ دُنْيَاكُمْ‏ عِنْدِي‏ لَأَهْوَنُ مِنْ وَرَقَةٍ فِي فَمِ جَرَادَةٍ تَقْضَمُهَا؛[8] گاهی ملخ به درختی می‌زند و برگ‌های آن را سوراخ می‌‌کند و می‌خورد. طبعا آن برگ‌ها زشت، خشک و معیوب می‌شوند. حضرت می‌فرماید: دنیای شما از نظر من، از برگ درختی که ملخ جویده باشد، پست‌تر است. برگی نیم‌جویده در دهان ملخ چقدر ارزش دارد؟ دنیا به نظر من از آن پست‌تر است. مَا لِعَلِيٍّ وَلِنَعِيمٍ يَفْنَى؛ علی با این نعمت‌های زودگذر که از بین می‌رود، چه کار دارد؟! من باید دنبال نعمتی باشم که پایدار باشد. نعمتی که یک ساعت هست، بعد تمام می‌شود، مثل خوابی است که انسان می‌بیند و وقتی بیدار می‌شود هیچ اثری از آن نیست. چقدر از لذتی که از غذای دیشب یا سحری دیشب بردید، اکنون برایتان موجود است؟ جوانی‌تان را در راهی گذراندید (ان‌شاءالله که همیشه به شما خوش گذشته باشد)، از آن خوشی‌ها الان چه چیزی در دست شماست؟ بیش از خیال و خاطره آن چیز دیگری باقی نمانده است.

 

بي‌ارزش‌تر از کفش وصله‌دار

ابن‌عباس می‌گوید: در موقعیتی در يکي از جنگ‌ها در ذي‌قار به خیمه امیرالمؤمنین رفتم. امیرالمؤمنین فرمانده جنگ است و هرکسی اجازه ندارد وارد خیمه فرمانده شود؛ اگر کسی هم می‌رود برای کار ضروری اداره جنگ و مشورت می‌رود. ابن‌عباس می‌گوید: وارد خیمه علی‌علیه‌السلام شدم، دیدم نشسته است و دارد کفشش را وصله می‌زند و پارگی‌هایش را می‌دوزد. فَقَالَ لِي مَا قِيمَةُ هَذَا النَّعْلِ؛‏ از من پرسید: این لنگه کفش چقدر می‌ارزد؟ فَقُلْتُ لَا قِيمَةَ لَهَا؛ کسی برای این پول نمی‌دهد. باید دور بیندازند و ارزشی ندارد. این‌جا باز امیرالمؤمنین قسم خوردند و فرمودند: وَاللَّهِ لَهِيَ أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ إِمْرَتِكُمْ؛[9] این کفش پاره‌ای که هیچ قیمتی ندارد از حکومت کردن بر شما برای من محبوب‌تر است. یعنی برای من حکومت کردن بر شما به اندازه این کفش پاره هم ارزشی ندارد؛ مگر این‌که حقی را به حق‌داری برسانم یا بطلان باطلی را اثبات کنم و آن را از جامعه محو کنم. آن‌که ارزش دارد احقاق حق و از بین بردن باطل است، نه خود این حکومت کردن. آن‌چه دنیاپرستان می‌خواهند، قدرت و حکومت است؛ خود این برای آن‌ها مطلوب است، اما علی می‌گوید: خود این برای من به اندازه یک کفش پاره هم ارزش ندارد.

 

بزرگی انسان در کوچک‌دانستن دنیا

می‌فرماید:كَانَ لِي فِيمَا مَضَى أَخٌ فِي اللَّهِ وَكَانَ‏ يُعْظِمُهُ فِي‏ عَيْنِي‏ صِغَرُ الدُّنْيَا فِي عَيْنِه‏؛[10] در گذشته برادری در راه خدا داشتم که به نظر من شخص بزرگی بود. بزرگی او از این جهت بود که دنیا در نظرش کوچک بود. چون دنیا در نظر او کوچک بود، او در نظر من بزرگ بود. انسان بزرگ انسانی است که دنیا در نظرش کوچک باشد.

 

علی و دنیاي سه‌طلاقه!

شخصی به نام ضرار نزد معاویه رفت. معاویه از او پرسید که علی چگونه زندگی می‌کند و رفتارش چگونه است؟ او گفت: فَأَشْهَدُ لَقَدْ رَأَيْتُهُ‏ فِي‏ بَعْضِ‏ مَوَاقِفِهِ‏ وَقَدْ أَرْخَى اللَّيْلُ سُدُولَهُ‏ وَهُوَ قَائِمٌ فِي مِحْرَابِهِ قَابِضٌ عَلَى لِحْيَتِهِ؛[11] شبی تاریک علی را دیدم که در محراب ایستاده و محاسنش را در دست گرفته بود. يَتَمَلْمَلُ تَمَلْمُلَ السَّلِيمِ وَيَبْكِي بُكَاءَ الْحَزِينِ؛ مثل مارگزیده با حالتی حزین ناله و گریه می‌کرد و به خود می‌پیچید. گوش دادم ببینم چه می‌گوید. دیدم می‌گوید: يَا دُنْيَا يَا دُنْيَا إِلَيْك عَنِّي؛ ای دنیا! برو گمشو! از من دور شو! أَ بِي تَعَرَّضْتِ أَمْ لِي تَشَوَّقْتِ؛ تو سراغ من آمدی؟! به من اشتیاق پیدا کردی؟! لَا حَانَ حِينُك؛ نیاید روزی که تو سراغ من بیایی! هَيْهَاتَ، غُرِّي غَيْرِي، لَا حَاجَةَ لِي فِيكِ؛ برو دیگري را فریب ده! من با تو کاری ندارم. قَدْ طَلَّقْتُكِ ثَلَاثاً لَا رَجْعَةَ فِيهَا؛ تو را سه طلاقه کردم که دیگر قابل رجوع نباشی. سپس حضرت علت این بي‌اعتنايي به دنيا را توضیح می‌دهد؛ فَعَيْشُكِ قَصِيرٌ؛ زندگی تو کوتاه است. این زندگی حداکثر صدساله در مقابل زندگی ابدی، لحظه‌ای بیش نیست. وَخَطَرُكِ يَسِيرُ ؛ خیلی بی‌اهمیت هستی. چیز قابل اهمیتی نیستی که برای به‌دست‌آوردنت زحمت بکشم. وَأَمَلُكِ حَقِيرٌ؛ آرزو بستن به تو، آرزویی بسیار حقیر، کودکانه و سبک‌مغزانه است.

 

سفري در پيش است

آه مِنْ قِلَّةِ الزَّادِ وَ طُولِ الْطريق وَ بُعْدِ السَّفَرِ؛ چیزی که جا دارد انسان غصه‌اش را بخورد این است که راهی طولانی برای رسیدن به قرب خدا و نائل شدن به لقای الهی در پیش دارم. آه از این‌که این راه چقدر طولانی است. وَعَظِيمِ الْمَوْرِدِ؛ آن‌جایی که می‌خواهم وارد بشوم چقدر عظمت دارد! چطور در پیشگاه و حضور الهی حاضر شوم؟! این‌ها نگران‌کننده است و جا دارد که انسان درباره‌اش فکر کند و غصه‌اش را بخورد. اما این‌که این خانه کوچک بود یا بزرگ، این ماشین بود یا نبود، حقوق ما ماهی ده میلیون بود یا صد میلیون، چیزی نیست که قابل ارزش باشد. آن‌که ارزش دارد لقای الهی و نعمت‌های بهشتی است، و آن چقدر دور از دسترس است و خیلی باید کار کرد که به آن رسید.

 

آزادي انسان، در رهاکردن دنيا

حضرت در تعبیری دیگر می‌فرماید: إِلَيْكِ‏ عَنِّي‏ يَا دُنْيَا فَحَبْلُكِ عَلَى غَارِبِكِ؛ ای دنیا! برو گمشو! مهارت را روی گردنت انداختم. وقتی می‌خواهند حیوانی را رها کنند، افسارش را روی گردنش می‌اندازند و می‌گویند هر جایی می‌خواهی برو، با تو کاری ندارم. حضرت خطاب به دنیا می‌فرماید: افسارت را روی گردنت انداختم. قَدِ انْسَلَلْتُ مِنْ مَخَالِبِكِ؛ من از چنگال تو فرار کردم. پرنده‌ای را فرض کنید که در چنگال عقابی گرفتار است. اگر بتواند از چنگال عقاب رها شود، چقدر خوشحال و راحت می‌شود؟ حضرت می‌فرماید: من مانند پرنده‌ای هستم که از چنگال عقاب فرار کرده‌ام. وَأَفْلَتُّ مِنْ حَبَائِلِكِ؛ از این دام‌هایی که برای من گسترده بودی بیرون رفتم. وَاجْتَنَبْتُ الذَّهَابَ فِي مَدَاحِضِكِ؛[12] از این لغزشگاه‌هایی که سر راه من قرار داده بودی، دوری گزیدم و رها شدم.

این‌ها نظر علی‌علیه‌السلام نسبت به دنیاست. ما ببینیم چقدر با علی هم‌فکر، هم‌راه، و هم‌سلیقه‌ایم؟

ان‌شاءالله فردا شب ادامه سیره امیرمؤمنان‌علیه‌السلام درباره دنیا را پی‌می‌گیریم.

 

 


[1]. تفسیر نورالثقلین،‌ ج۵، ص15.

[2]. احقاف، 20.

[3]. تفسیر نورالثقلین، ج۵، ص594.

[4]. یکی از شأن نزول‌های این آیه در این وقت است. از بعضی آیات و روایات استفاده می‌شود که برخی از آیات در چند مورد نازل شده است. این مسئله مشکلی ندارد و ممکن است آیه‌ای در یک مورد نازل ‌شود و بعد به مناسبتی دیگر باز جبرئیل بیاید و آن را بخواند. شأن نزول‌های متعدد به این معنا نیست که مثلا یکی از آن‌ها درست است و بقیه غلط. حضرت جبرئیل می‌آید و آن آیه را می‌خواند، اما نزول اولیه‌اش در یک مورد است. گاهی در موارد دیگری هم مناسبتی پیدا می‌شود و باز جبرئیل می‌آید و آن آیه را تکرار می‌کند. شاید این آیه هم از همین موارد باشد چون شأن نزول معروف این آیه درباره اعطای مقام شفاعت به پیغمبر اکرم است.

[5]. الأمالي( للصدوق)، ص620.

[6]. نهج البلاغة (للصبحي صالح)، ص510.

[7]. همان، ص50.

[8]. همان، ص347.

[9]. همان، 76.

[10]. همان، 526.

[11]. همان،‌ 480.

[12]. همان، نامه 45، ص419.

 

آدرس: قم - بلوار محمدامين(ص) - بلوار جمهوری اسلامی - مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمينی(ره) پست الكترونيك: info@mesbahyazdi.org