قال علي عليه‌السلام : إِنَّهُ لَيْسَ لِأَنْفُسِكُمْ ثَمَنٌ إِلَّا الْجَنَّةَ فَلَا تَبِيعُوهَا إِلَّا بِهَا؛ امير مومنان عليه‌السلام مي‌فرمايند: همانا براي شما بهايي جز بهشت نيست، پس به کمتر از آن نفروشيد. (نهج‌البلاغه، حکمت456)

بسم الله الرحمن الرحيم

آن چه پيش‌رو داريد گزيده‌اي از سخنان حضرت آيت‌الله مصباح‌يزدي (دامت‌بركاته) در دفتر مقام معظم رهبري است كه در تاريخ 06/04/95، مطابق با بیستم رمضان 1437 ايراد فرموده‌اند. باشد تا اين رهنمودها بر بصيرت ما بيافزايد و چراغ فروزان راه هدايت و سعادت ما قرار گيرد.

تحلیلی روان­شناختی از تحولات صدر اسلام

(37)

دنیا در کلام امیرمؤمنان‌علیه‌السلام

اشاره

گفتیم که از مضامین وحی و فرمایشات اهل‌بیت‌صلوات‌الله‌علیهم‌اجمعین استفاده می‌شود که یکی از بزرگ‌ترین عوامل انحراف انسان‌ها و مبتلا شدن به بلاها، فتنه‌ها و بالاخره شقاوت و عذاب ابدی، فریفته شدن به دنیاست. از این جهت بزرگان دین تلاش کرده‌اند که از راه‌ها، شیوه‌ها و بیانات مختلف انسان را از محبت و دلبستگی به دنیا باز دارند. چون دلبستگی به دنیا افزون بر این‌که انسان را از ثواب‌ها و کمالات و فضائل انسانی باز می‌دارد، او را مبتلا به گناه و حتی کفر، بدبختی، و مبارزه با انبیا و اولیا می‌کند. در چند شب گذشته بیانات مختلفی از اهل‌بیت را بر اساس یک نوع دسته‌بندی مطرح کردیم و در آخرین جلسه به بیان سیره انبیا و اولیا و بی‌اعتنایی ایشان نسبت به دنیا پرداختیم. بیان این مطالب باعث می‌شود کسانی که دوست‌دار و دنباله‌رو اهل‌بیت‌اند، سعی کنند به بزرگان دین‌شان شباهت پیدا کنند و به دنیا دلبستگی پیدا نکنند. در این زمینه روایات فراوان است که گلچینی از آن را برای شما می‌خوانم.

 

هشدار!

هنگامی که امیرالمؤمنین‌سلام‌الله‌علیه از جنگ صفین برمی‌گشتند، امام حسن‌علیه‌السلام را مورد خطاب قرار دادند و در بیان مفصلی سفارشات بسیار ارزنده‌ای به صورت نامه‌ برای ایشان نوشتند. در قسمتی از آن نامه می‌فرماید: إِيَّاكَ أَنْ تَغْتَرَّ بِمَا تَرَى مِنْ إِخْلَادِ أَهْلِ‏ الدُّنْيَا إِلَيْهَا وَ تَكَالُبِهِمْ عَلَيْهَا؛[1] مبادا به رفتاری که از اهل دنیا مي‌بيني فریب بخوري که این‌طور عاشقانه با دنیا رفتار می‌کنند و به آن چسبیده‌اند و برای رسیدن به آن با همدیگر مي‌جنگند. مبادا خیال کنی خیلی مسئله مهمی است که این قدر عقلای عالم به آن دلبستگی دارند و برای چند روز ریاست یا کسب ثروت بیشتر یا تملک اموال بیشتر، جنگ‌ها در می‌گیرد، کشته‌ها می‌دهند، و فداکاری‌ها می‌کنند. «تکالب» تعبیر زننده‌ای است. حضرت می‌فرماید: اهل دنیا  مثل سگ به جان هم می‌افتند و همدیگر را گاز می‌گیرند. فَقَدْ نَبَّأَكَ اللَّهُ عَنْهَا وَنَعَتَ هِيَ لک نَفْسَهَا؛ هم خدا به تو خبر داده است که این دنیا ارزشی ندارد (وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا فِي الآخِرَةِ إِلاَّ مَتَاعٌ)؛[2] و هم خود دنیا خبر مرگش را به همه داده است. دائما چیزی پیدا می‌شود و هنوز جانیفتاده عوض می‌شود: صحت است، مرض می‌آید؛ ثروت است، فقر می‌آید؛ سلامتی است، بلا می‌آید؛ امنیت است، ناامنی می‌آید. دنیا خودش خبر مرگش را به شما می‌دهد؛ البته گوش شنوایی می‌خواهد که این خبر را بشنود. وَتَكَشَّفَتْ عَنْ مَسَاوِيهَا؛ خود دنیا عیب‌های خودش را آشکار کرده است و اگر کسی به دقت نگاه کند عیب‌های آن را می‌فهمد.

 

جنگل دنيازدگان

فَإِنَّمَا أَهْلُهَا كِلَابٌ عَاوِيَةٌ وَسِبَاعٌ ضَارِيَةٌ؛ اهل دنیا؛ آن‌هایی که دلبسته شدند و خودشان را به دنیا فروختند، سگ‌های عوعو ‌کننده و حیوانات درنده‌ای هستند که حمله می‌کنند و طمعه‌های خودشان را می‌درند. يَهِرُّ بَعْضُهَا عَلَى بَعْضٍ؛ يَأْكُلُ عَزِيزُهَا ذَلِيلَهَا؛ بعضی بر بعضی حمله می‌کنند و همدیگر را گاز می‌گیرند. آن‌هایی که عزیز و محترم هستند و قدرتی دارند بیچاره‌ها را می‌خورند. همانند حیوانات درنده‌ که حمله می‌کنند و آن‌هایی را که ضعیف‌تر هستند، می‌کشند و می‌خورند. وَيَقْهَرُ كَبِيرُهَا صَغِيرَهَا؛ آن‌هایی که بزرگ‌تر هستند بر کوچک‌ترها تسلط پیدا می‌کنند. نَعَمٌ مُعَقَّلَةٌ وَأُخْرَى مُهْمَلَةٌ؛ اهل دنیا دو دسته‌اند؛ یک دسته مثل چهارپایانی هستند که افسار بر سرشان زده‌اند و یک دسته چهارپایانی هستند که در بیان رها شده‌اند و کسی به آن‌ها اعتنایی ندارد. حتی افساری هم بر سرشان نزده‌اند. قَدْ أَضَلَّتْ عُقُولَهَا وَرَكِبَتْ مَجْهُولَهَا؛ سُرُوحُ عَاهَةٍ بِوَادٍ وَعْثٍ لَيْسَ لَهَا رَاعٍ وَلَا مُسِيمٌ يُسِيمُهَا؛ چهارپایانی هستند که عقلی ندارند و نمی‌دانند کجا می‌خواهند بروند و هدف‌شان چیست. حیوانات رها شده‌ای که چوپانی ندارند که راهنمایی‌شان کند یا علفی جلوی آن‌ها بریزد و آن‌ها را سیر کند.

 

بازي‌گران تاريکي

سَلَكَتْ‏ بِهِمُ‏ الدُّنْيَا طَرِيقَ الْعَمَى؛ دنیا اهلش را به راه کوری هدایت کرده است؛ یعنی کسی که خودش را به راه‌های دنیا بسپارد، دنیا نهایت کاری که سرش می‌آورد این است که کورش می‌کند و دیگر چیزی را درک نمی‌کند و حقیقت را نمی‌بیند. وَأَخَذَتْ بِأَبْصَارِهِمْ عَنْ مَنَارِ الْهُدَى؛ دنیا چشم‌های آ‌ن‌ها را از راه روشنی که هدایت را به انسان نشان می‌دهد، منصرف کرده است. فَتَاهُوا فِي حَيْرَتِهَا وَغَرِقُوا فِي نِعْمَتِهَا؛ یک دسته در حیرت و سرگردانی رها شده و راه‌شان را گم کرده‌اند و دسته دیگر هم غرق نعمت و مشغول چریدن هستند. وَاتَّخَذُوهَا رَبّاً؛ کار اهل دنیا به این‌جا می‌رسد که پرستشگر دنیا می‌شوند و دنیا رب‌ و معبودشان می‌شود. فَلَعِبَتْ بِهِمْ وَلَعِبُوا بِهَا؛ معبودی که هم او با این‌ها بازی می‌کند و هم اهلش با آن بازی می‌کنند؛ یعنی‌ حتی آن‌هایی که مشغول فعالیتی هستند، کارشان بازی است. وَنَسُوا مَا وَرَاءَهَا؛ مشغول بازی با دنیا شدند و ماورای دنیا را فراموش کردند که بعد از دنیا چه خواهد شد. اصلا غافل شدند که آیا خبری هم هست یا نیست و کجا خواهیم رفت و چه خواهد شد؛ وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلاَّ لَعِبٌ وَلَهْوٌ.[3]

 

چريدن ممنوع!

در فرمایش دیگری باز امیرالمؤمنین‌علیه‌السلام می‌فرماید: يَا أَيُّهَا النَّاسُ‏ مَتَاعُ‏ الدُّنْيَا حُطَامٌ مُوبِئٌ فَتَجَنَّبُوا مَرْعَاهُ؛[4] کالای دنیا علف‌های خشک و  وباخیز است. علف‌هایی که خوردنش ضرر دارد و انسان را به وبا مبتلا می‌کند. این چیزهایی که این‌قدر دوست دارید و با زحمت در پی آن می‌روید تا تهیه کنید، علف‌های خشکی است که شما را به وبا مبتلا می‌کند. فَتَجَنَّبُوا مَرْعَاهُ؛ از چنین چراگاهی پرهیز کنید! قُلْعَتُهَا أَحْظَى مِنْ طُمَأْنِينَتِهَا؛ دل کندن از دنیا نافع‌تر از دل‌بستن به آن و آرام‌گرفتن در کنار آن است. نفع‌تان در این است که دل از این دنیا بکنید، نه این‌که دل به آن ببندید! وَ بُلْغَتُهَا أَزْكَى مِنْ ثَرْوَتِهَا؛ همین اندازه که رفع حاجتی از دنیا کنید و قوتی برای ‌گذران زندگی‌تان باشد بهتر از آن است که از آن ثروتی بیاندوزید. حُكِمَ عَلَى مُكْثِرٍ مِنْهَا بِالْفَاقَةِ؛ کسانی که خیلی زراندوزی کردند و اموالی را جمع کردند، به نیازمندی و فقر و بیچارگی مبتلا می‌شوند. در جلسات گذشته گفتیم که داشتن ثروت به معنای بی‌نیازی انسان نیست و این‌گونه نیست که وقتی انسان ثروتمند شد، می‌تواند از بهترین نعمت‌ها استفاده کند. خیلی‌ها هستند که ثروت‌ها و املاک زیادی دارند، ولی خودشان بهره‌ای از دنیا نمی‌برند و مثلا مریض هستند و نمی‌توانند غذای خوبی بخورند.

 

زینت‌های کورکننده

مَنْ رَاقَهُ زِبْرِجُهَا أَعْقَبَتْ نَاظِرَيْهِ كَمَهاً؛  «کمه» ریشه کلمه «اکمه» به معنای کور مادرزاد است. حضرت درباره کسانی که به تماشای زینت‌های دنیا می‌نشینند، می‌فرماید: نتیجه این تماشاکردن‌ها کوری است.  این تماشاکردن‌ها باعث می‌شود که چشمشان از دیدن حقایق بسته شود و دیگر حقیقت را درک نکنند. فقط همین اسباب‌بازی‌ها و زرد و سرخ‌های دنیا را ببینند و زیر پرده این دنیا را نبینند. ملاحظه می‌فرمایید که دنیاپرستان عالم هیچ وقت در مقابل هیچ حقیقتی خضوع نمی‌کنند و می‌خواهند همه چیز را تابع خودشان کنند.

 

رقص همّ و غم!

مَنِ اسْتَشْعَرَ الشَّغَفَ بِهَا مَلَأَتْ ضَمِيرَهُ أَشْجَاناً لَهُنَّ رَقْصٌ عَلَى سُوَيْدَاءِ قَلْبِهِ؛ فضای قلب عاشقان و دلباختگان دنیا فضای رقص حزن‌ها، اندوه‌ها و همّ و غم‌ها می‌شود. هَمٌّ يَشْغَلُهُ وَغَمٌّ يَحْزُنُهُ؛ فکر این است که خوشی‌ها را جذب کند و دائما در فکر این است که چه کنم پول بیشتر و لذت بیشتری را جذب کنم، اما این‌ها رقص‌هایی است که بخشی از فضای قلبش را می‌گیرد. بخش دیگری از فضای قلبش را نیز غم‌ها می‌گیرد؛ غم بلاهایی که به او رسیده، محرومیت‌هایی که کشیده و چیزهایی که از دستش رفته است. بنابراین فضای قلبش جایگاهی برای رقص همّ و غم است. كَذَلِكَ حَتَّى يُؤْخَذَ بِكَظَمِهِ فَيُلْقَى بِالْفَضَاءِ؛ و این وضع ادامه خواهد داشت تا این‌که این همّ و غم‌ها گلویش را بفشارند و خفه‌اش کنند. مُنْقَطِعاً أَبْهَرَاهُ هَيِّناً عَلَى اللَّهِ فَنَاؤُهُ وَ عَلَى الْإِخْوَانِ إِلْقَاؤُهُ؛ حال که رگ‌های گردنش از فشار این همّ و غم‌ها بریده شده است، زمینه برای مردنش فراهم شده و برای خداوند آسان است که او را فانی کند و هم‌چنین برای دوستانش آسان شده که دفنش کنند.

 

مايه عبرت

وَإِنَّمَا يَنْظُرُ الْمُؤْمِنُ إِلَى الدُّنْيَا بِعَيْنِ الِاعْتِبَارِ؛ مؤمن در مقابل چنین کالایی با این اوصاف،  چه باید بکند؟ باید به چشم عبرت به دنیا نگاه کند. باید پند بگیرد. فکر کند چه شد که نتیجه کار این شد. این قدر وقت صرف  کردم چقدر ارزش داشت؟ این قدر وقت صرف کردم این قدر غصه خوردم، چه بسا گناه کردم، حق و ناحق کردم، آخرش چه شد؟ وَيَقْتَاتُ مِنْهَا بِبَطْنِ الِاضْطِرَارِ؛ قوتی از این دنیا به قدر اضطرار و ضرورت بردارد. مؤمن فقط باید فکر این باشد که به اندازه ضرورتش از این دنیا استفاده کند.

 

تفاوت دنيازدگي با استخدام دنيا

باز یادآوری می‌کنم، این مذمت‌ها برای کسی است که فقط برای لذت خودش به دنبال دنیا برود. این سخنان به این معنا نیست که مؤمن کار نکند و گوشه‌ای بنشیند و فقط یک لقمه نان بخورد. مؤمن گاهی می‌بایست روز تا شب و شب تا صبح زحمت بکشد، برای دیگران هم بیل بزند یا در کارخانه کار کند. اما همه این‌ها به عنوان وظیفه است. مثلا به این عنوان است که خدمت به مردم و کمک به فقرا لازم است. این‌ها عناوینی است که مربوط به لذت خودش نیست. امیرالمؤمنین هم سخت کار می‌کرد. حتی همان تمثلی که از دنیا درباره ایشان نقل کردیم در حالی بود که ایشان در فدک مشغول کشاورزی و بیل‌زدن بود. حضرت کار می‌کرد، اما به دنیا دل نبست. وقتی هم که  دنیا خودش را به حضرت عرضه کرد، گفت: اليک عنی؛ برو گمشو! با تو کاری ندارم. زهد این است که انسان به دنیا دل نبندد. ببیند خدا از او چه می‌خواهد، آن را انجام بدهد. گاهی کار کردن برای توسعه بر عیال و برای این‌که دست زن و بچه‌ انسان پیش دیگران دراز نباشد، خود يک عبادت و کار آخرتی می‌شود.

 

اقتدا به امام زاهد

عثمان‌بن‌حنیف نماینده امیرمؤمنان‌علیه‌السلام در بصره بود. خبر به امام رسید که او به دعوت ثروتمندان‌ بصره، در یک مهمانی شرکت کرده است که غذاهای رنگارنگی برای آن تدارک شده و فقرا در آن دعوت نشده بودند‌. حضرت در نامه‌ای او را توبیخ کردند که چرا در این مهمانی شرکت کرده‌ است. در بخشی از این نامه حضرت می‌فرماید: الا وَإِنَّ لِكُلِّ مَأْمُومٍ إِمَاماً يَقْتَدِي بِهِ وَ يَسْتَضِي‏ءُ بِنُورِ عِلْمِهِ[5]‏ ای عثمان! ای دوست و نماینده من! هر مأمومی امامی دارد که به او اقتدا می‌کند. مأموم رفتار امام خود را الگو قرار می‌دهد و می‌خواهد شبیه او باشد. تو مأموم من هستی و خودت را تابع من می‌دانی، باید ببینی رفتار من چگونه است، و سعی کنی آن را برای مردم منعکس کنی. من کی به مجالس اشرافی که انواع غذاها و خوراکی‌ها در آن بوده است، رفته‌ام؟ أَلَا وَإِنَّ إِمَامَكُمْ قَدِ اكْتَفَى مِنْ دُنْيَاهُ بِطِمْرَيْهِ؛ «طمر» لباس فرسوده و کهنه‌ای است که معمولا آن را دور می‌اندازند. مي‌فرمايد: امام شما از این دنیا به دو لباس کهنه اکتفا کرده است. وَمِنْ طُعْمِهِ بِقُرْصَيْهِ؛ از خوراکی‌های دنیا، دو قرص نان جو خوراک من است. حتی ایشان نان گندم تناول نمی‌فرمود.

أَلَا وَإِنَّكُمْ لَا تَقْدِرُونَ عَلَى ذَلِكَ؛ من توقع ندارم  که شما هم مثل من باشید، ولی باید یک نوع شباهتی به امام‌تان داشته باشید. شما نمی‌توانید مثل من باشید، اما سعی کنید با ورع و تلاش‌تان به من شباهتی پیدا کنید! ورع شما را از گناه باز بدارد و اجتهاد و کوشش‌تان شما را به انجام وظایف‌تان وادار کند! سعی کنید ببینید چه کار باید بکنید، آن را درست انجام بدهید! ببینید چه کاری نباید انجام بدهید، از آن اجتناب کنید. فَوَاللَّهِ مَا كَنَزْتُ مِنْ دُنْيَاكُمْ تِبْراً وَلَا ادَّخَرْتُ مِنْ غَنَائِمِهَا وَفْراً؛ کسی خیال نکند علی‌ که اکنون حاکم کشور اسلامی است، اراضی بسیار، غنائم جنگ‌ها، وجوهات شرعی و... در اختیار اوست، و هر چیزی دلش می‌خواهد برای خودش برمی‌دارد و ذخیره می‌کند. من شمش طلایی برای خودم ذخیره نکرده‌ام. غنائمی که در جنگ‌ها نصیب مسلمان‌ها می‌شود نیز بین همه تقسیم می‌شود. من سهم اضافه‌اي از این غنائم برنداشته‌ام. هنگام تقسیم غنائم نیز علی به همان اندازه سهم برمی‌داشت که به یک برده سیاه می‌رسید. وَلَا أَعْدَدْتُ لِبَالِي ثَوْبِي طِمْراً؛ حتی من برای هنگام عوض کردن همین لباس کهنه‌ نیز جایگزینی تهیه نکرده‌ام. وَلَا حُزْتُ مِنْ أَرْضِهَا شِبْراً؛ و یک وجب از زمین این دنیا را تصرف نکردم و مالک یک وجب از زمین این عالم نیستم. وَلَهِيَ فِي عَيْنِي أَوْهَى وَأَوْهَنُ مِنْ عَفْصَةٍ مَقِرَةٍ؛ این دنیا با همه وسعت و زینت‌ها و زیورهایش در نظر من از یک دانه بلوط تلخی که کسی میلی به خوردنش ندارد، پست‌تر، سبک‌تر و بی‌ارزش‌تر است.

 

زهد ناشي از تقوا و عدالت

وَلَوْ شِئْتُ لَاهْتَدَيْتُ الطَّرِيقَ إِلَى مُصَفَّى هَذَا الْعَسَلِ‏ وَلُبَابِ‏ هَذَا الْقَمْحِ وَنَسَائِجِ هَذَا الْقَزِّ؛ البته اگر دلم می‌خواست می‌توانستم برای خودم از عسل مصفا و مغز گندم غذا درست کنم، و از پارچه‌های ابریشمی لباس تهیه کنم. وَلَكِنْ هَيْهَاتَ هَيْهَاتَ أَنْ يَغْلِبَنِي هَوَايَ؛ اما هیهات که هوای نفس بر من غالب شود و مرا به طرف این چیزها بکشاند. وَيَقُودَنِي‏ جَشَعِي إِلَى تَخَيُّرِ الْأَطْعِمَةِ؛ و حرص و گرسنگی مرا به این سو بکشاند که به انتخاب غذاهای خوشمزه‌تر  و لذیذتر روی آورم. هيهات وَلَعَلَّ بالْحِجَازِ أَوِ الْيَمَامَةِ مَنْ لَا طَمَعَ لَهُ فِي الْقُرْصِ؛ چرا که شاید در سرزمینی که تحت حکومت من است، در حجاز یا در یمامه (سرزمین‌های دور دست از پایتخت) کسانی باشند که حتی دسترسی به قرص نان جو هم نداشته باشند. آيا در چنین حالی من بروم از مغز گندم غذا تهیه کنم و با عسل مصفا تناول کنم؟! أَوْ أَبِيتَ مِبْطَاناً وَحَوْلِي بُطُونٌ غَرْثَى وَ أَكْبَادٌ حَرَّى؛ آیا من با شکم پر بخوابم و حال آن که در اطراف من کسانی هستند که با شکم گرسنه و جگرهای تشنه و لک‌دار سر بر بالين مي‌گذارند؟!

أَوْ أَكُونَ كَمَا قَالَ الْقَائِل: وَحَسْبُكَ دَاءً أَنْ تَبِيتَ بِبِطْنَةٍ  وَحَوْلَكَ‏ أَكْبَادٌ تَحِنُّ إِلَى الْقِد؛ در این فراز حضرت به این شعر تمسک می‌کنند که می‌‌گوید: اگر می‌خواهی ببینی سالم هستی یا دردمند و مریض، بدان که برای درد تو همین بس که تو سیر بخوابی و اطراف تو کسانی باشند که حتی با غذاهای خشکیده آشنایی هم ندارند. حضرت این ضرب‌المثل را از شاعرش نقل می‌کند و بعد می‌فرماید: أَقْنَعُ مِنْ نَفْسِي بِأَنْ يُقَالَ هذا أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ وَ لَا أُشَارِكُهُمْ فِي مَكَارِهِ الدَّهْرِ أَوْ أَكُونَ أُسْوَةً لَهُمْ فِي جُشُوبَةِ الْعَيْشِ؛ آيا من به همین اکتفا کنم که به من می‌گویند: امیرالمؤمنین؟! من چه امیری برای مؤمنان هستم که در سختی‌های زندگی با آن‌ها شریک نیستم؟

 

زهد ناشي از بصيرت

 فَمَا خُلِقْتُ لِيَشْغَلَنِي أَكْلُ الطَّيِّبَاتِ؛ خداوند علی را برای این نیافریده که غذاهای خوب بخورد. كَالْبَهِيمَةِ الْمَرْبُوطَةِ أَوِ الْمُرْسَلَةِ، شُغُلُهَا تَقَمُّمُهَا تَكْتَرِشُ‏ مِنْ أَعْلَافِهَا وَ تَلْهُو عَمَّا يُرَادُ بِهَا، أَوْ أُتْرَكَ سُدًى أَوْ أُهْمَلَ عَابِثاً أَوْ أَجُرَّ حَبْلَ الضَّلَالَةِ أَوْ أَعْتَسِفَ‏ طَرِيقَ الْمَتَاهَةِ؛ علی کسی نیست که مثل یک گوسفند پرواری یا گوسفندی که به چرا می‌رود، فکر شکمش باشد و غافل باشد که او را برای چه آفریده‌اند و از او چه می‌خواهند! من را بیهوده و برای بازی خلق نکرده‌اند بدون این که هدفی داشته باشم، یا گمراه و سرگردان شده باشم و نفهمم که کجا باید بروم.

وقتی انسان گمراه می‌شود، از دو حال خارج نيست: یا راهی اشتباه را در پیش می‌گیرد و خیال می‌کند راه درست است، یا سرگردان است و نمی‌داند کجا برود. اهل دنیا در این دو حالتند: یا دنبال لذت‌های دنیا می‌روند و تمام همّ‌شان را صرف آن می‌کند، و حال آن که این راه نیست و بی‌راهه است، و یا این که سرگردانند و نمی‌دانند چه کار باید بکنند، برای چه خلق شدند، چه وظیفه‌ای دارند و باید چه نقشی را ایفا کنند؟ امیرالمؤمنین می‌فرماید من آدمی نیستم که این طوری باشم. من می‌دانم برای چه آفریده شدم. من برای شکم‌چرانی و بازي آفریده نشده‌ام؛ این است که به این دنیا اعتنایی ندارم و به قدر ضرورت از آن اکتفا می‌کنم.

و صلي‌الله علي محمد و آله الطاهرين



[1]. نهج البلاغة (للصبحي صالح)، ص400.

[2]. رعد، 26.

[3]. انعام، 32.

[4]. نهج البلاغة (للصبحي صالح)، ص539.

[5]. همان، ص417.

 

آدرس: قم - بلوار محمدامين(ص) - بلوار جمهوری اسلامی - مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمينی(ره) پست الكترونيك: info@mesbahyazdi.org