صوت و فیلم

صوت:
,

فهرست مطالب

جلسه هجدهم: موانع نیل به مقام قرب

تاریخ سخنرانی: 
1387/06/30

 

بسم الله الرحمن الرحیم

«موانع نیل به مقام قرب»

آن چه پیش رو دارید گزیده‏اى از سخنان حضرت آیة اللّه علامه مصباح یزدى(دامت بركاته) در دفتر مقام معظم رهبرى است كه در تاریخ 30/06/87 مطابق با شب بیستم ماه مبارک‌؛ رمضان 1429 ایراد فرموده‌اند. باشد تا این رهنمودها چراغ فروزان راه هدایت و سعادت ما قرار گیرد.

«اللّهُمّ صَلّ عَلَى مُحَمّدٍ وَ آلِهِ، وَ جَنّبْنَا الْإِلْحَادَ فِی تَوْحِیدِكَ، وَ الْتّقْصِیرَ فِی ‏تَمْجِیدِكَ، وَ الشّكّ فِی دِینِكَ، وَ الْعَمَى عَنْ سَبِیلِكَ، وَ الْإِغْفَالَ لِحُرْمَتِكَ، وَ الِانْخِدَاعَ لِعَدُوّكَ الشّیْطَانِ الرّجِیمِ»
امام سجاد(ع) در دعای شروع ماه مبارك رمضان پس از حمد و ستایش الهى از خداى متعال چندین درخواست درباره نماز، وظایف مالى، صله رحم، رسیدگى به فقراء و دادن زكات و صدقات، و انجام وظایف اجتماعى را مطرح فرمودند. پس از این درخواست‌ها از خدا می‌خواهند: خدایا به ما توفیق بده، اعمالى انجام دهیم که ارزش اعمال ما از همه فرشتگان و بندگان بالاتر باشد.

درخواست رفع موانع

می‌توان حدس زد كه حضرت سجاد(ع) در این درخواست، به نوعی خواسته‌اند تا به انسان توجه دهند كه برای رسیدن به هدف، باید علاوه بر درخواست كسب توفیق، از خداوند رفع موانع توفیق را نیز خواست. براى این كه یك عامل اثر كند، غیر از مقتضى و شرایط وجودى، شرایط عدمى را نیز می‌خواهد. به این معنا كه اموری باید باشد و اموری نباید باشد تا عامل اثر كند –؛ اگر موانعى وجود داشته باشد، باید موانع بر طرف شود، در غیر این صورت مقتضى اثر خودش را نمى‏بخشد. امام سجاد(ع) در این مقام عالی از خدا مى‏خواهند تا عملشان، از اعمال فرشتگان بالاتر بوده و با آن اعمال، مقام رفیع اعلا، كه بالاترین مقام و جایگاه همنشینی با انبیاء و اولیاء است، را به دست آوردند. «حَسُنَ أُولئِكَ رَفِیقاً»؛ پس از این فراز حضرت مى‏فرماید خدایا مرا از الحاد در توحید حفظ فرما.
باید توجه داشت كه ائمه اطهار(ع) هنگامی كه دعا را براى تعلیم دیگران می‌فرمودند، مقام خود را تنزل داده و در حد افراد عادی، مطالب را ارایه مى‏كردند و یا به تعبیر دیگر، صرف نظر از تفضلات خدا، به خود نگاه مى‏كردند. به سخن دیگر، ظرف خالى و مجموعه تهى را می‌دیدند به این معنا كه از خود چیزى ندارند. این فقدان كمالات، منشأ همه مفاسد است.
در دعاى ابو حمزه مى‏خوانیم: «فَمَنْ یَكُونُ أَسْوَءُ حالاً مِنّی إِنْ أَنَا نُقِلْتُ عَلَى مِثْلِ حالی إِلى قَبْری؛»؛ ائمه اطهار(ع) در هنگامی كه دعا می‌خواندند، حالات عجیبى پیدا نموده و با گریه‏هاى فوق‏العاده، و با ناله‌هایی بلند گاهى به حالت غش مى‏افتادند. این حالت فقط برای تعلیم نیست. بعد از آن كه از خدا مى‏خواهد كه خدایا مرا برسان به عالى‏ترین مقامى كه یك مخلوق مى‏تواند برسد، كه حتى فرشتگان نیز به آن مقام نرسند، می‌فرماید: كه خدایا مرا از الحاد در توحید حفظ فرما؛ از این كه در دین شك كنم. این ترتیب در دعا برای آن است كه انسان توجه پیدا كند كه تنها توفیق الهى براى انجام كار كافى نیست بلكه باید از خدا خواست كه توفیق عنایت فرماید تا انسان به موانع مبتلا نشود.

انحراف از توحید، بزرگترین مانع

كلمه «الحاد»؛ یا «ملحد»؛ معمولا در مورد كسانى به كار می‌رود كه منكر خدا یا منكر دین هستند، اما اصل لغت الحاد این نیست. قرآن در مورد الحاد تعبیراتی به كار برده است. «ذَرُوا الَّذِینَ یُلْحِدُونَ فِی أَسْمائِهِ»1؛ مفسرین و لغت‏شناسان گفته‏اند كه منظور از الحاد میل از حق است .تعبیر ساده‏تر و معادل آن یعنى «انحراف»، الحاد به معنی منحرف بودن است. اگرچه انكار خدا هم یك مصداق انحراف است، در قرآن و روایت، كلمه الحاد بسیار وسیعتر از انكار خدا و دین است، بلكه به معنی هر گونه انحراف نسبت به توحید است. «ثنویه»؛ و دوگانه پرستان، اهل تثلیث، منكرین خدا، دهرى‌ها و طبیعى‌ها از جمله فرقه‌هایی هستند كه درباره توحید، انحراف داشته‌اند. بعضى از مانوى‏ها یا بعضى از فرقه‏هاى دیگر قائل به خداى خیر و شر و «ثنویت»؛ بودند. مسیحیان نیز قائل به تثلیث بوده و خدایان سه گانه را قبول داشتند: «كَبُرَتْ كَلِمَةً تَخْرُجُ مِنْ أَفْواهِهِمْ»2؛ این یك نوع انكار توحید است. براى مسلمانان نیز همیشه خطر انكار توحید وجود دارد. در بسیاری از شهرها و مراكز مذهبی می‌توان كسانی را یافت كه پس از سال‌ها تحصیل در علوم دینی، منحرف شده و خدا را انكار كردند. خدا در قرآن كریم مثال روشنى را بیان می‌كند. با خواندن داستان بلعم باعورا هیچ كس نمى‏تواند از مصونیت در برابر خطر كفر و الحاد، مطمئن شود. چنین اطمینانى براى هیچ كس وجود ندارد و هر كس چنین امنیتى را احساس كند، فریب شیطان را خورده است. همه ما در معرض همه گونه خطرى هستیم؛ به جز آنكه خدا انسان را حفظ كند. البته همه توسلات و دعاها كه به واسطه و عنایت اهل بیت(ع) آموخته‌ایم و ذكر مصیبت‏ها و اشك ریختن‏ها، می‌تواند ضامن حفظ دین باشد. چیزى كه بتواند انسان را در مقابل همه شبهات مقاوم نموده و همه انگیزه‏هاى كفر را نابود سازد، جز ولایت اهل بیت(ع)، وجود ندارد.

هیچ کس مصونیت ندارد

الحاد و انحراف افراد، اینگونه نیست كه انسان حتماً مسیحی یا یهودی شود، بلكه به صورت غیر مستقیم مسیر انحراف را می‌پیماید. در سال‌های نزدیك به پیروزى انقلاب، در مدرسه فیضیه شبى بعد از نماز، شخصی كه هنوز در قید حیات است و به منبر رفته و در رابطه با مادیین صحبت مى‏كرد. او دلایلى مى‏آورد كه مادیت غلط است و خیلى ساده مى‏توانیم سخنان مادیین را رد كنیم، سپس ادامه داد، من با یك مادى صحبت كردم، و گفتم فرمول‏هاى ریاضى ثابت است و دو دو تا چهار تا می‌شود. این یك امر ثابت است. راه حل‏هاى معادلات ثابت است، اتحادها، فرمول‏هاى ثابتى هستند كه همیشه هست و بوده. خدا نیز یعنى همین، یعنى همین امور ثابت! این اموری كه در عالم ماده وجود دارد متغیرات است، زمانی هستند، و زمانی نیستند و نابود مى‏شوند. مجموع این متغیرات همان علم خدا و عین خداست، خدا یعنى همین فرمول‏هاى ریاضى! این را از زبان یك روحانى كه هنوز نیز زنده است و در شهر قم زندگی می‌كند، در مدرسه فیضیه از روى منبر شنیدم. او نظر بدی نداشت و واقعا مى‏خواست از اسلام و توحید دفاع كند؛ اما مقدار فهم او این بود. فرد دیگرى كه از دنیا رفته است، و مرد بسیار خوبى بود، مى‏گفت جواب مادیین خیلى راحت است، این همه بحث‏هاى فلسفى و كلامى نمى‏خواهد. من با مادیین بحث مى‏كنم، مى‏گویم شما این تغیراتى را كه در عالم ماده وجود دارد و یك ماده به ماده‏اى دیگر تبدیل مى‏شود در پایان مى‏رسد به این كه یك مادة‏الموادى هست كه اصل همه اینهاست؛ این مادةالمواد همان خداست! انسان اهل علم، بزرگوار و مرد خوبى هم بود. غیر از قم در بعضى حوزه‏هاى دیگر هم تحصیل كرده بود، اما به همین سادگى خدا را این طور معنا مى‏كرد: یعنى ماده‏المواد عالم!
با چنین تصورى از خدا داشتن دیگر چه چیزى براى دین باقى مى‏ماند؟ دیگر چه مناجات و دعایى با خدا؟ با ماده‏المواد عالم انسان مناجات مى‏كند؟ از او چه مى‏خواهد؟ اینان كه خوبان بودند، و قصد بدی نیز نداشتند، این سخنان را مى‏گفتند. این دو داستان مربوط به بیش از سى سال پیش و قبل از انقلاب است. داستان سوم، نیز مربوط به پیش از انقلاب است. در آن زمان كتابى به نام «توحید»؛ نوشته شده بود. در آن كتاب آمده بود كه ماتریالیسم فلسفى نكوهشى ندارد، آن چه ما مذمت مى‏كنیم، ماتریالیسم اخلاقى است. براساس ماتریالیسم فلسفى، غیر از ماده در عالم هستى، چیز دیگرى وجود ندارد. نویسنده این كتاب تأكید می‌كند این اشکالی ندارد؛ آنچه اشكال دارد ماتریالیسم اخلاقى است؛ یعنى آدم دلبستگى به عالم ماده داشته باشد. این نویسنده اهل تظاهر به مسائل اخلاقی نیز بود. بر روی فرش‌گران قیمت و بستر نرم نمی‌نشست و نمی‌خوابید. مهمانى كه مى‏رفت غذاهاى لذیذ نمى‏خورد؛ اگرچه در مهمانى‏هاى خصوصى همه چیزى را استفاده مى‏كرد؛ اما در حضور دیگران خیلى تظاهر به زهد می‌كرد، چون با ماتریالیسم اخلاقى مخالف بود! رسما كتابی به نام «توحید»؛ نوشته بود، در دفاع از بى‏خدایى! «لا اله الا الله»؛ را معنا كرده بود كه منظور از «الله»؛ یعنى ایده‏آل اخلاقى! این فرد، طلبه‏اى بود كه در مشهد درس خوانده و بزرگ شده بود. با بزرگانى تماس داشته و در جلسات آنان شركت مى‏كرد. این فرد از اعضاء فداییان خلق و منكر دین و خدا شد، و برای دوستان و پیروان و اطرافیان خود، ازدواج دسته‏جمعى ایجاد مى‏كرد؛ یعنى عده‏اى از خانمها را به عده‏اى از آقایان ازدواج داده و عقدشان مى‏كرد. استدلال به قرآن نیز مى‏كرد كه گفته «نِساؤكُمْ حَرْثٌ لَكُمْ»3؛ «نِساء»؛ جمع است، «كُمْ»؛ هم جمع است؛ یعنى یك عده مرد، شوهر یك عده زن! در خانه‏هاى تیمی پیروان این آقاى معمم كه كتاب «توحید»؛ را نوشته بود، این اتفاق‌ها می‌افتاد! پس از انقلاب او را اعدام کردند. اگر گفته شد كه خدایى نیست و غیر از ماده چیز دیگر وجود ندارد، انسان را با داشتن زهد و طرفداری از كارگر و فقیر، نیز به چنین تباهی می‌كشاند.
این شخص در مدرسه فیضیه و در مدرسه مرحوم آقاى بروجردى درس مى‏گفت و عده‌ای از جوانها هم در اطراف او بودند و از او طرفدارى مى‏كردند. چنین انسانی هر چند نماز و عبادت و انفاق اموال در راه خدا داشته باشد، چه فایده‏اى دارد؟ «وَ الَّذِینَ كَفَرُوا أَعْمالُهُمْ كَسَرابٍ بِقِیعَةٍ یَحْسَبُهُ الظَّمآنُ ماءً حَتّى إِذا جاءَهُ لَمْ یَجِدْهُ شَیْئاً وَ وَجَدَ اللّهَ عِنْدَهُ فَوَفّاهُ حِسابَهُ * أَوْ كَظُلُماتٍ فِی بَحْرٍ لُجِّیٍّ یَغْشاهُ مَوْجٌ مِنْ فَوْقِهِ مَوْجٌ مِنْ فَوْقِهِ سَحابٌ ظُلُماتٌ بَعْضُها فَوْقَ بَعْضٍ إِذا أَخْرَجَ یَدَهُ لَمْ یَكَدْ یَراها وَ مَنْ لَمْ یَجْعَلِ اللّهُ لَهُ نُوراً فَما لَهُ مِنْ نُورٍ»4؛ «كَرَمادٍ اشْتَدَّتْ بِهِ الرِّیحُ فِی یَوْمٍ عاصِفٍ لا یَقْدِرُونَ مِمّا كَسَبُوا عَلى شَیْءٍ»5؛ «وَ قَدِمْنا إِلى ما عَمِلُوا مِنْ عَمَلٍ فَجَعَلْناهُ هَباءً مَنْثُوراً»6؛ امروز نیز چنین خطرهایى وجود دارد. هیچ مرز امنى وجود ندارد، قم باشد، یا نجف، تهران باشد یا مشهد، مرزى نیست كه بگوییم اینجا دیگر سرایت نمى‏كند. این خطرها براى همه وجود دارد. در همان زمان كسانى درباره توحید بحث مى كردند، مى‏گفتند «توحید»؛ باب تفعیل است از «وَحَدَ»؛ یعنى «ایجاد الوحدة»، «جعل الشى‏ء واحدا»، پس فارسى توحید یعنى یكى كردن! باب تفعیل، مثل باب افعال، لازم را كه متعدى مى‏كند، یا مفعول اول را به مفعول ثانى مى‏برد، «وَحَّدَهُ»؛ یعنى «جَعَلَهُ واحِدا»، یعنى «أَوْجَدَ الْوَحْدَةَ فیه». پس اصل توحید یعنى این كه كثرت را یكى كنیم. گروهى از این تعریف نتیجه گرفتند كه توحید مربوط به جامعه است؛ و هدف آن ایجاد «جامعه طراز نوین توحیدى»؛ است.

تحریف توحید

ماركسیست‏ها در هر جامعه‏اى وارد مى‏شدند ادبیات آن جامعه را قبضه مى‏كردند. بهترین ادبیات هر جامعه در اختیار ماركسیست‏ها بود. زیبا و جذاب، اصطلاحات جدید، واژه‏هاى زیبا و جذّابی را وارد جامعه مى‏كردند «یُوحِی بَعْضُهُمْ إِلى بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ»7؛ واژه‏هاى زیبا و جذاب غالبا در ادبیات ماركسیست‏ها فراوان دیده می‌شد. یكى از واژه‏ها این بود: «جامعه طراز نوین»؛ مى‏گفتند جامعه‏هایى كه تاكنون در عالم تشكیل شده، جامعه فئودال و سرمایه‏دارى و برده‏دارى، بوده و اكنون باید «جامعه طراز نوین»؛ ایجاد كنیم، آن «جامعه طراز نوین»؛ جامعه كمونیستى‏است . یعنى همه در آن جامعه اشتراك داشته باشند. هنگامی كه ماركسیستهاى اسلامى پیدا شدند، كلمه «توحیدى»؛ نیز به آن اضافه شد و گفتند «جامعه طراز نوین توحیدى»؛ یعنى همان چیزی كه ماركس گفته بود كه جامعه باید اشتراكى باشد، همه چیز باید برای همه باشد. مالكیت شخصى باید ملغى شود، ازدواج شخصى باید ملغى شود؛ هر كس نیز احتیاج دارد باید رفع احتیاج كند، گرسنه است باید از طرف دولت مال در اختیارش بگذارند تا سیر شود؛ احتیاج به زن نیز نوعى گرسنگى است كه باید دستگاهى باشد كه آنجا زنها نگه‏دارى شوند و هر كه احتیاج دارد آنجا برود. اشتراك در همسر، در ثروت، در تحصیل و در همه چیز، ایده‏آل ماركسیسم بود. مى‏گفتند جامعه كنونی سوسیالیستى است، ولى جامعه سوسیالستى در مسیر تكامل است و به كمونیسم منتهى خواهد شد. جامعه ایده‏آل ما «جامعه طراز نوین توحیدى»؛ است؛ یعنى مالكیت شخصى و همسر شخصى باید ملغى شود. این فرد منحرف نیز شروع كرده بود به رواج ازدواج‌های دسته‏جمعى در خانه‏هاى تیمى، اسم آنرا نیز «توحید»؛ گذاشته بودند. می‌گفتند: توحید یعنى «یكى كردن»؟ یعنى همه مردم را یكى كنیم و تفاوت بین اشخاص نباشد، نه در مالكیت، نه در امكانات اجتماعى، نه در همسر و نه سایر مزایا؛ همه چیز برای همه است؛ این مى‏شود «یكى کردن»؛ و «توحید». پس ماركس که آرزوی آن را داشت، او بهترین موحد بود! در اوائل انقلاب این دیدگاه گروه‏هاى ماركسیست اسلامى بود. هنوز نیز در گوشه و كنار ته مانده‏ها و به قول امام، تفاله‏های این تفكر هستند و ترفند آن‌ها هم بازی با الفاظ است.
«توحید»؛ یعنى: «إِلهُكُمْ إِلهٌ واحِدٌ»8؛ «لا تَقُولُوا ثَلاثَةٌ انْتَهُوا خَیْراً لَكُمْ إِنَّمَا اللّهُ إِلهٌ واحِدٌ»9. یعنى «یكى دانستن»، نه «یكى كردن»؛ اعتقاد به وحدانیت خدا، نه یكى كردن اموری كه چند تا است. از اول صدر اسلام تاكنون چه كسى توحید را به این معنا گفته است؟ البته كسانى بودند كه براى تحقق این ایده‏های انحرافی حاضر بودند، بكشند و كشته شوند، تروریستهاى فدائیان خلق و سایر تروریست‏ها، چنین عقیده‌ای را داشتند. صاحب كتاب «توحید»؛ از طرفداران فدائیان خلق بود.

تقدم ایمان بر عمل

نخبه‏گان جامعه از یك دیدگاه به دو بخش تقسیم مى‏شوند. بعضى از آنان بیشتر به مسائل فكرى و نظرى اهمیت مى‏دهند و بعضى به مسائل عملى و عینى. بعضى‏ها به اعتقاد و معرفت و ایمان اهمیت مى‏دهند و برخى هم به عمل، كه این دسته اخیر روحیه پراگماتیسمى داشته و عمل‏گرا هستند. قرآن به ایمان در درجه اول اهمیت داده و عمل صالح، فرع ایمان است؛ «آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّالِحاتِ»10؛ این آیه تصریح مى‏كند كه عمل بدون ایمان، هیچ ارزشى ندارد؛ اگر ایمان پشتوانه كار خوب نباشد، مثل خاكسترى است كه در روز طوفانى به دست باد سپرده شود. «كَرَمادٍ اشْتَدَّتْ بِهِ الرِّیحُ فِی یَوْمٍ عاصِفٍ لا یَقْدِرُونَ مِمّا كَسَبُوا عَلى شَیْءٍ»؛ هرچه تلاش كنند هیچ نتیجه‏اى نخواهند گرفت.
كار خوب وقتى در سعادت انسان اثر دارد كه پشتوانه آن، ایمان باشد. اصولا نقش كار خوب، در سعادت انسان این است كه ایمان انسان را تقویت مى‏كند؛ «إِلَیْهِ یَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّیِّبُ وَ الْعَمَلُ الصّالِحُ یَرْفَعُهُ»11. آنچه آدم را به خدا مى‏رساند «الْكَلِمُ الطَّیِّب»؛ است، عمل صالح نیز انسان را هدایت نموده و او را بالا مى‏برد. اما آنچه انسان را بالا می‌برد، اعتقاد و ایمان است. اما آیا ایمان به تنهایی می تواند فرد را نجات دهد؟ آیا فرد مؤمن بدون عمل صالح، به بهشت می‌رود؟ اصل ایمان است و عمل صالح كه از ایمان بر مى‏خیزد. این گرایشى است كه بیشتر سعى مى‏كند تا ایمان مردم را حفظ نماید.

تقش توسل به اهل بیت(ع)

بر همین اساس مى‏گویند اگر انسان ولایت اهل بیت(ع) را داشته باشد باید راه اهل بیت(ع) را برود و اگر زمانی انسان گناهى مرتكب شد زود باید توبه كند. تكیه این دسته بیشتر روى ایمان و اعتقادات قوى است. عده دیگری نیز بر عكس، خوبى‏ها را در كار خوب مى‏بینند؛ و نیّت و خاستگاه اعتقادی آن را خیلی مهم نمی‌دانند. وقتی كه گفته می‌شود فلان شخص كارى كه كرده، براى اسلام ضرر دارد و ایمان مردم را فاسد می‌كند مى‏گویند ببینید چقدر خدمت كرده است. فلان شهر را آباد كرده! در اینجا توجه به عمل و به رفتار است. این دسته به ایمان و اعتقاد چندان بهایى نمى‏دهند.
ه یاد دارم یكى از روحانیونى كه شهید شد ـ عامله الله بفضله ـ در جلسه‏اى با حضور عده‏اى از علما و در زمانى كه امام در تبعید بودند، سخن می‌گفت. ایشان با اشاره به اینكه اسلام دو بخش دارد می‌گفت: «ما یك بخش را گرفتیم، ماركسیست‏ها هم یك بخشش را؛ نه ما بر آنها فضیلتى داریم، نه آنها بر ما. باید این دو را با هم جمع كرد. ما فقط اعتقاد به خدا و نماز و عبادت را گرفتیم؛ آنها عدالت و رسیدگى به فقرا را گرفتند؛ آنها نصف اسلام را دارند، ما هم نصف اسلام را داریم. خیلى نباید به آنها بگوییم كه شما منكر خدا هستید، بى دینید و كافرید؛ آنها هم حق دارند بگویند كه شما نیز كافرید؛ براى این كه شما نیز نصف اسلام را قبول نكردید!»؛ این را یك نفر روحانى كه در یكى از حوادث شهید شد (عامله الله بفضله) ـ. می‌گفت. ممكن است كسی به مقام شهادت هم نائل شود اما دچار چنین خطاهای فكری باشد. خطر اعتقادى براى همه ما و شما كمین كرده است. هیچ كس نمى‏تواند مطمئن باشد كه من دین خودم و اعتقادهاى خودم را سالم خواهم برد. باید پناه به خدا ببریم و از خدا بخواهیم كه «اللّهُمّ جَنّبْنَا الْإِلْحَادَ فِى تَوْحِیدِكَ،»؛ انحراف در توحید را از ما دور كن.


1. اعراف / 180.

2. كهف / 5.

3. بقره / 223.

4. نور / 39-40.

5. ابراهیم / 18.

6. فرقان / 23.

7. انعام / 112.

8. بقره / 163.

9. نساء / 171.

10. بقره / 25.

11. فاطر / 10.