بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيم
الْحَمْدُللهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ وَالصَّلاَةُ وَالسَّلامُ عَلَی سَیِّدِ الأنْبِیَاءِ وَالْمُرسَلِین حَبِیبِ إلَهِ الْعَالَمِینَ أبِی الْقَاسِمِ مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِهِ الطَّیبِینَ الطَّاهِرِینَ المَعصُومِین
أللَّهُمَّ کُنْ لِوَلِیِّکَ الحُجَّةِ بْنِ الْحَسَن صَلَوَاتُکَ عَلَیهِ وَعَلَی آبَائِهِ فِی هَذِهِ السَّاعَةِ وَفِی کُلِّ سَاعَةٍ وَلِیًا وَحَافِظاً وَقَائِداً وَنَاصِراً وَدَلِیلاً وَعَیْنَا حَتَّی تُسْکِنَهُ أرْضَکَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فِیهَا طَوِیلاً
تقدیم به روح ملکوتی امام راحل و شهدای والامقام اسلام، صلواتی اهدا میکنیم.
خداوند متعال را شکر میکنیم که توفیقی عنایت فرمود تا در جمع شما عزیزان و بزرگواران حضور پیدا کنیم. امیدواریم خداوند آنچه را که موجب رضای خودش است و خیر امت در آن هست الهام بفرماید.
آفت غفلت و ضرورت مراقبت از خویشتن
ما در هر پست و مقامی که باشیم، در هر عصر و زمانی که باشیم و در هر لباس و زیّی که باشیم، آفاتی ما را تهدید میکند که بین همه مشترک است. اگر خودمان را نپاییم، مراقبت نکنیم، غفلت بورزیم، از خطرهایی که ما را تهدید میکند تغافل کنیم یا سستی و تنبلی کنیم، هرکسی متناسب با ویژگیهای شخصیتی و موقعیت خودش خواهد لغزید و این لغزش، هم به زیان خودش و هم به زیان جامعهاش تمام خواهد شد.
در این جهتی که اشاره کردم، هیچ استثنایی وجود ندارد. همه انسانها در معرض این آفتها و خطرها هستند و همه به آگاهی، توجه و مراقبت نیاز داریم. اگر بنده تعارف کنم و بگویم نیروهای مسلح مستثنا هستند و آنها تافتهای جدابافتهاند، خب، شما میدانید که دروغ میگویم؛ چنین چیزی نیست. اگر شما هم بگویید علما مستثنا هستند و آنها اشتباه نمیکنند و شیطان در مقام فریبدادنشان نیست، هم شما میدانید و هم من که این حرف، درست نیست.
کسانی که ما یقین داریم اشتباه نمیکنند، عده معدودی هستند؛ چهارده معصوم. حالا حالات خودشان و رفتارها و گفتارهایشان و دعاها و مناجاتهایشان بحث دیگری است اما اعتقاد ما این است که این بزرگواران اشتباه نمیکردند و شیطان نمیتوانست آنها را فریب بدهد.
قرآن هم از قول خود شیطان نقل میکند که عدهای هستند که من امیدی به گمراهکردن آنها ندارم: لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ * إِلَّا عِبَادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ.[1]
مخلصین، معصومین هستند. شیطان میدانست که نمیتواند آنها را فریب بدهد؛ اما دیگران، غیر از معصومین، همه در معرض خطر هستند.
اولین چیزی که لازم است تا در دام شیطان نیفتیم و خطرها ما را تهدید نکنند، آگاهی است. ریشه همه خطرها غفلت است و داروی اصلی مبارزه با این خطرها هم آگاهی است. منتهای امر، غفلت گاهی برای آدم ابتدایی است یعنی از اول توجه ندارد. گاهی هم شیطان او را غافل میکند: وَإِمَّا يُنْسِيَنَّكَ الشَّيْطَانُ؛[2] یعنی اگر شیطان کاری کرد که تو به غفلت بیفتی و دچار فراموشی شوی.
طبع آدمیزاد هم از اول با غفلت همراه است. آدمیزاد ابتدا به فکر غرایز خودش است؛ میخواهد نیازهای حیوانیاش را برطرف کند. گرسنهاش میشود، غذا میخورد و وقتی سایر نیازها را احساس میکند، در مقام ارضای آنها برمیآید؛ اما از ابتدا بیش از این توجهی ندارد. کمکم باید او را متوجه کرد که کار حلال و حرام چیست، وظیفه چیست و مسئولیت چیست. اینها را بعدها باید بشناسد. طبع آدمی از اول با غفلت سازگار است.
بههرحال، یا آدم از ابتدا غافل است، یا بعدها گرفتار غفلت میشود. خداوند متعال میفرماید: وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيرًا مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لَا يَفْقَهُونَ بِهَا وَلَهُمْ أَعْيُنٌ لَا يُبْصِرُونَ بِهَا وَلَهُمْ آذَانٌ لَا يَسْمَعُونَ بِهَا أُولَٰئِكَ كَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولَٰئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ؛[3] اینها عقل دارند اما عقلشان را به کار نمیگیرند؛ چشم دارند اما با آن، حقایق را نمیبینند؛ گوش دارند اما حرف حق نمیشنوند. اینها از چهارپایان بدتر هستند! اینها چه کسانی هستند؟! همانها که خداوند میفرماید: أُولَٰئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ؛ آنهایی که اهل غفلتاند و توجه ندارند.
این آفتی است که همه ما کمیابیش به آن مبتلا هستیم. بعد از اینکه انبیا ما را متوجه کردند و خداوند متعال توفیق داد که مقداری عقل خود را به کار بگیریم و به مسئولیتهایمان توجه پیدا کنیم، تازه شیطان میآید تا دوباره ما را به غفلت برگرداند؛ کاری میکند که فراموش کنیم: وَإِمَّا يُنْسِيَنَّكَ الشَّيْطَانُ. حالا اینکه عوامل این مسئله چیست و چگونه اتفاق میافتد بحثهای طولانی دارد و نمیخواهم خیلی وقت شما را بگیرم.
از این مقدمه میخواهم این نتیجه را بگیرم که اولین وظیفه ما این است که توجه پیدا کنیم، آگاهی کسب کنیم و از غفلت بیرون بیاییم؛ بفهمیم کجا هستیم، به کجا میرویم، کجا باید برویم و چه کسانی مزاحم ما هستند و دشمن ما به شمار میروند. اینها همه غفلتها یا جهلهایی است که کمیابیش داریم و باید برطرف کنیم. اگر هم میدانیم، باید توجه داشته باشیم.
البته کار به اینجا تمام نمیشود اما این قدم اول است؛ بهاصطلاح، شرط لازم است. خیلیها هستند که با وجود توجه، باز هم میلغزند؛ آن مسئله دیگری است؛ اما چیزی که پیش از همه، زمینه سقوط و لغزش ما را فراهم میکند غفلت است.
ضرورت بصیرت و شناخت موقعیت جامعه اسلامی
دایره توجهات بسیار وسیع است. خیلی چیزها را باید بدانیم، بفهمیم و به آنها توجه کنیم؛ اما آن چیزی که امروز برای ما اهمیت بیشتری دارد و بنده میخواهم با اجازه شما روی آن تأکید کنم، توجه به موقعیت اجتماعی جامعه اسلامی ما در این عصر و زمان است.
توجه به اینکه برای چه آفریده شدهایم، از کجا آمدهایم، به کجا میرویم و مسائل دیگر، دایره وسیعی دارد؛ اما در میان آنها، چیزی که امروز برای ما اهمیت بیشتری دارد، این است که جامعه اسلامی ما اکنون در کجای عالم قرار دارد، چگونه به اینجا رسیدهایم، چه خطرهایی در پیش داریم و چگونه باید خودمان را از این خطرها حفظ کنیم. به یک معنا، آن مطلبی که مقام معظم رهبریأیّدهاللهتعالی بارها به صورتهای مختلف بر آن تأکید کردهاند یعنی کسب بصیرت، دستکم بخشی از آن مربوط به همین مسئله است.
یکی از آفتهای ما آدمیزادها این است که گاهی مینشینیم، فکر میکنیم، کاری را انتخاب میکنیم و میفهمیم که کار درستی است؛ وارد آن میشویم اما بعد از اینکه وارد شدیم، یواشیواش آن را فراموش میکنیم. مثالهای زیادی دارد. من از خودم شروع میکنم. بنده طلبه، وقتی جوان هستم فکر میکنم که درس دینی خواندن خیلی خوب است، هم خدا از من راضی میشود و هم میتوانم دیگران را راهنمایی کنم. با نیت پاکی شروع میکنم به درس طلبگی خواندن تا هم بتوانم دین خودم را حفظ کنم و هم دین دیگران را. این هدف بسیار مقدسی است، خدمتگزاری به دستگاه ولیعصرعجلاللهفرجهالشریف؛ اما مدتی که میگذرد، میگویم: «بالاخره ما چقدر باید درس بخوانیم؟! بعد از اینکه درس خواندیم، چه میشود؟! چهکاره میشویم؟! بالاخره ما هم آدمیزادیم؛ باید ازدواج کنیم، خانه میخواهیم، زندگی میخواهیم و هزینههایمان باید تأمین بشود.»
بالاخره اینها از کتاب درنمیآید! کمکم به فکر میافتیم که در کنار درس خواندن، باید راه درآمدی هم برای خودمان پیدا کنیم. خب، فکر معقولی هم هست؛ آدمیزاد به این امور مادی نیازمند است و در اسلام هم بر آن تأکید شده است. در کنار این، کمکم به فکر میافتیم کاری پیدا کنیم که با درسمان هم سازگار باشد. این هم باز فکر مقدسی است؛ اما آرامآرام، وقتی مشغول این کار و آن کار میشویم، درس کمرنگ میشود؛ چون برای کسب درآمد، کار بر درس غلبه میکند. اینجاست که شیطان کاملاً وارد عمل میشود و مدام زمینههایی فراهم میکند تا ما راههای بیشتری برای درآمد پیدا کنیم و از ارزشها کم شود. حالا این کار حلال است یا حرام؟ البته اگر حرام باشد، ابداً نباید انجام داد؛ اما گاهی مسئله مشتبه میشود. با خودمان میگوییم: «این وام را بگیرم، جایز است یا جایز نیست؟ خب، همه میگیرند؛ دیگر در کشور اسلامی هستیم!» وام پانزدهدرصدی، شانزدهدرصدی، سیدرصدی، کمتر یا بیشتر؛ مسکن میخواهیم بگیریم، فلان بانک وام میدهد. آیا این مشروع است یا مشروع نیست؟ میگوییم: «انشاءالله اشکال ندارد؛ دولت اسلامی است دیگر!»
مثال میزنم تا ببینید شیطان چگونه آدم را غافل میکند. یکوقت میبینم من که برای قربةً الی الله وارد تحصیل شده بودم، بیستوچهار ساعت وقتم صرف وام دادن و وام گرفتن و چک و سفته و قسطهایی میشود که موعدشان رسیده یا هنوز نرسیده است! آنوقت از خودم میپرسم: «چطور شد که به اینجا افتادم؟!»
این اتفاق یکباره رخ نمیدهد؛ آرامآرام و قدمبهقدم پیش میرود و بعد هم چیزهای دیگری به دنبال آن میآید. فعلاً به همینجا اکتفا میکنم. میخواستم بگویم یک آخوند هم ممکن است آرامآرام در دام شیطان بیفتد.
لغزش تدریجی و تغییر مسیر انسانهای انقلابی
شما هم میتوانید برای خودتان مثالهایی بزنید. حالا زشت است که من مثال بزنم؛ اما دیدهاید کسانی را که در جبهه حضور پیدا کردند، سالها جنگیدند، حتی معلول و مجروح شدند اما بعد از همه اینها، وقتی جنگ تمام شد، گفتند: «خب، بالاخره ما چند سال در جبهه بودیم و از همهچیز عقب ماندیم. ما هم سهمی داریم دیگر! ما هم در فلان پروژه شرکت کنیم، فلان پست را بگیریم.» آرامآرام یکوقت میبینی همان کسی که چندین سال در جبهه تا پای جانش پیش رفت، امروز قاچاقفروش شده است! در بعضی معاملات نامشروع شرکت میکند و با جاهایی بندوبست دارد. همان آدمی که آرزو میکرد شهید بشود و سالها در جبهه بود، چطور به اینجا رسید؟! آرامآرام به خودش میگوید: «بالاخره ما هفت، هشت سال در جبهه بودیم و نبودیم؛ حالا ما هم سهمی داریم. چه عیبی دارد ما هم در فلان پروژه شرکت کنیم و درآمدی داشته باشیم؟!» بهتدریج آدم به جایی کشیده میشود که خودش هم باورش نمیشد روزی به آنجا برسد. اگر به او میگفتند روزی چنین خواهی شد، میگفت: «ابداً! این حرفها را نزن؛ من؟!»
این دو مثال را زدم؛ یکی درباره خودم و دیگری درباره شما. افراد دیگری هم هستند که متناسب با پست و مقام خودشان با این خطرها مواجهاند.
عدهای در ابتدا خالصاً مخلصاً برای اسلام کار میکنند، به زندان میروند، شکنجه میشوند و از همهچیزشان صرفنظر میکنند؛ تا پای جان هم پیش میروند؛ اما آرامآرام میگویند: «بالاخره ما هم حقی داریم! بیست سال برای انقلاب زحمت کشیدیم؛ چه عیبی دارد فلان پست یا مقام را داشته باشیم یا درآمدی کسب کنیم؟!»
وقتی آدم به یک پستی میرسد، دیگر به آن قانع نمیشود و مقام بالاتر را میخواهد. بعد رقابت با دیگری شروع میشود و در این رقابت، تخریب، توهین و افترا پیش میآید. یکوقت میبینی سر از جایی درآوردهایم که شبیه دستگاه طاغوت شدهایم؛ انگار این شخص، کارگزار حکومت شاه است، با همان فکرها، همان ادبیات و همان سیاستها. اینکه چگونه پول جمع کنیم، چگونه به کسی رشوه بدهیم، چگونه دیگران را بخریم و چگونه تبلیغات کنیم!
آقا! شما همان آدم انقلابی نیستید که چند سال زندان بودید و نمیدانم چه کارهایی میکردید؟! این حرفها چیست؟!
اگر او را کنار یک سیاستمدار زمان شاه بگذارید تفاوت چندانی ندارد. آن روز وزیر شاه بود و حالا وزیر جمهوری اسلامی است. آن روز میخواست رئیس فلان بانک بشود و حالا میخواهد رئیس فلان بانک یا صندوق اعتباری باشد. حالا چرا میگویید بانک؟! اسمش را مؤسسه اعتباری گذاشتهاند؛ دیگر اسمش رباخواری نیست، اعتباری است! این همان رباخواری است. میگوید: «نه آقا! آن رباخواری مربوط به زمان شاه بود؛ حالا شده مؤسسه اعتباری!» از این قبیل مسائل در جامعه وجود دارد. انشاءالله خیلی کم است اما همین مقدار کم هم زیاد است.
من صمیمانه و صادقانه به شما میگویم: عمر من نزدیک هشتاد سال است اما اطمینان ندارم که فردا خود بنده، با همه این حرفهایی که میزنم، در این چاله نیفتم. دیدهام که شیطان امثال بنده را افسار زده و به دنبال خودش کشانده است. پایم لب گور است اما اطمینان ندارم که در چاه نیفتم. دیدهام کسان دیگری هم که مثل من بودند افتادند. اگر از ابتدا مواظب باشیم و خودمان را بپاییم، گرفتار نمیشویم. باید ببینیم کجا هستیم و به این و آن نگاه نکنیم.
یکی از چیزهایی که شیطان با آن به آدم کمک میکند تا سقوط کند این است که میگوید: «آهای! چرا سخت میگیری؟! مگر فلان آقا از تو بهتر است؟!» نه، ما خاک پای او هم نیستیم؛ اما اگر او اشتباهی کرد، من هم باید اشتباه کنم؟! اگر او گناهی کرد، آیا مجوز میشود که من هم گناه کنم؟! شاید او راهی داشته و کارش مشروع بوده است. من چه میدانم که درباره او قضاوت کنم؟! من باید خودم را بپایم و ببینم آیا انجام این کار برای من جایز است یا نه.
عبرت از حوادث گذشته و مراقبت در برابر نفوذ دشمن
در طول این سیوچند سال بعد از انقلاب، کسانی که سن بیشتری دارند، تجربههای بیشتری هم دارند. جوانترها هنوز مقداری کار دارند تا دنیا، مردم، شیطان و خودشان را بشناسند؛ اما شما هم کمیابیش تجربههایی دارید. خطرهایی را پشت سر گذاشتهایم و حوادثی برای ما پیش آمده که واقعاً بسیار عبرتآموز است. حوادثی اتفاق افتاده، بهخصوص در این چند سال اخیر که حتی بعد از وقوع آنها هم آدم نمیخواهد باور کند. چند سال گذشته و هنوز هم آدم بهسختی باور میکند که فلان شخص چنین کاری کرده است. این همان کسی نبود که چنین و چنان بود؟!
اما غالباً شیطان باز هم در همینجا آدم را فریب میدهد. مدام میگوید: «او اینطور بود!» اما نمیگوید: «نکند من هم روزی چنین بشوم؟!» مشکل اینجاست. آدم حوادث را میبیند و تعجب میکند که چگونه این افراد گرفتار شدند اما باز هم احتمال نمیدهد که روزی خودش هم گرفتار شود. مگر من چه فرقی با او دارم؟! من هم آدمی دوپا هستم، مثل او. او که آدم شاخداری نبود! شاید در میان آنها کسانی بودند که از این افراد هم سرتر بودند؛ شاید کسانی بودند که از این سردوشیها هم داشتند. شیطان به هیچکس رحم نمیکند و هرکس را که بتواند، به دام میاندازد.
یک درس مهمی که باید از این حوادث گذشته بگیریم، این است. من با اشاره عرض میکنم؛ هنوز وقتش نشده که مطلب را باز کنم. بهطور اجمال و سربسته میگویم: اگر روزی کسی در دولت اسلامی زمان امام موقعیتی داشت، خدمتی کرد و بعد دیدیم خیانت کرد و منحرف شد، پرونده این مسئله بسته نشده است. امروز هم ممکن است کسی وارد دولت اسلامی بشود، دیگران هم درباره او بهبه و چهچه بگویند اما روزی زهرش را بریزد و خیانتی بزرگتر از خیانت گذشتگان مرتکب شود. حواسمان جمع باشد و معیارها را در دست داشته باشیم. فریب الفاظ و اشخاص و امثال اینها را نخوریم. خدا، دین، قرآن، احکام اسلام، سیره معصومینسلاماللهعلیهمأجمعین و در این زمان، سیره امام و جانشین امام، معیارهای ما هستند. مراقب باشیم آرامآرام شعارهایی غیر از اسلام مطرح نشود. حواستان جمع باشد که کسانی در دستگاهها نفوذ پیدا نکنند و بعد معلوم شود که اینها سرسپرده جای دیگری هستند. باید حساس باشیم و از گذشته عبرت بگیریم.
هنوز بعد از سی سال روشن نشده است که داستان شهادت مرحوم رجایی چگونه اتفاق افتاد. شما یقین دارید و میدانید؟! مرحوم لاجوردیرضواناللهعلیه معتقد بود یکی از اعضای دولت خودش عامل اصلی این ماجرا بوده است، کسی که هنوز هم زنده است. بعد از سی سال، جامعه ما هنوز نتوانسته این قضیه را ثابت کند. لاجوردی آدم ساده و گزافهگویی نبود. از مخلصترین یاران امام و از باتقواترین افراد در گفتار و رفتار خود بود.
اگر آن روز چنین اتفاقی افتاد، فکر میکنید دیگر تمام شد و دیگر تکرار نمیشود؟! شیطان همان شیطان است.
این یک مسئله است که باید از داستانها عبرت بگیریم و نسبت به حوادث اجتماعیمان حساس باشیم. نگویید: «به من چه؟! ما چهکاره هستیم؟! هرکسی از کجا میخواهد چه کار بکند؟!» خب، همه شما میدانید آنچه در کشور اتفاق افتاد، عمدتاً به قدرت مردم مربوط بود. البته رهبری امام نقش اساسی داشت ولی اگر امام شما را نداشت، چه کار میکرد؟ با امثال شما چه میتوانست بکند؟
امروز هم اگر واقعاً مردم هوشیار باشند، که الحمدلله هستند، میتوانند از انقلاب محافظت کنند. مردم در جریان نهم دی که این روزها در آستانه آن هستیم، بهخوبی ثابت کردند که هوشیارند؛ اما بالاخره مردم هم معصوم نیستند و اگر غفلت کنند، ممکن است فریب بخورند. من و شما هستیم که باید حواسمان جمع باشد؛ نه خودمان فریب بخوریم و نه بگذاریم دیگران فریب بخورند. شیطان هر روز بر تجربههایش افزوده میشود و راههای جدیدی برای شیطنت پیدا میکند. ما هم باید هر روز هوشیارتر بشویم.
این تنها وظیفه ما نیست؛ خب، این یک وظیفه اجتماعی است. الحمدلله جامعه ما درمجموع امتحان بسیار خوبی داده است. بهترین نمونهاش هم همین بود که عرض کردم: نهم دی. ما باید این روز را برای همیشه یک روز ملی و از ایامالله حساب کنیم و خاطرهاش را زنده نگه داریم.
محاسبه اعمال و یقین به عدالت الهی
اما یک وظیفه هم برای تکتک ما وجود دارد. همه ما باید مواظب باشیم؛ سر و کار ما با خداست و سعادت و شقاوت ما به دست اوست. خداوند حتی به اندازه سر سوزنی از سنتهای خودش دست برنمیدارد. در کار خدا مسامحه و «شتر دیدی، ندیدی» و این حرفها نیست. آنجا هم که گذشت و آمرزش وجود دارد، حساب بسیار دقیقی در کار است.
خدا ممکن است گناهان یک نفر را، با وجود اینکه سراپا گناه بوده، ببخشد؛ همانگونه که حر را بخشید؛ اما معنایش این نیست که شمر را هم ببخشد. محاسبهای در کار است و این بخشش بر اساس معیاری است؛ گترهای نیست.
خدا انشاءالله روزبهروز و ساعتبهساعت بر درجات امام بیفزاید. ایشان مکرر در درسهایشان، غالباً در اواخر سال، به ما نصیحت میکردند. گاهی به جای درس، یک روز یا بیشتر را به موعظه اختصاص میدادند. من بارها این مطلب را از ایشان شنیدم که میفرمودند: أَحْكَمُ آيَةٍ فِي كِتَابِ اللَّهِ؛ محکمترین آیه در کتاب خدا، این سخن خداوند عزوجل است: فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ * وَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ.[4]
ایشان مدام بر این آیه تأکید میکردند و میفرمودند که در قرآن آیهای محکمتر از این آیه نداریم؛ آیهای که هیچ استثنایی ندارد و هیچ ضعفی در آن نیست و هیچ ابهامی ندارد. آن آیه این است که هرکس بهاندازه سر سوزنی کار خوبی انجام دهد، همان را خواهد دید و هرکس بهاندازه سر سوزنی کار بدی انجام دهد، همان را خواهد دید؛ يَرَهُ؛ خودش را میبیند.
امام مدام تأکید میکردند که همین کاری که انجام میدهی، برای تو بهشت میشود و همین کار میتواند عذاب جهنم را برای تو به دنبال داشته باشد؛ تا ابد! ببین چه میکنی.
نگوییم این چیزی نیست. در روایت آمده است که از جمله گناهانی که خدا نمیآمرزد، گناهانی است که از روی تحقیر انجام میگیرد؛ یعنی شخص میگوید: «این که چیزی نیست!» در روایت آمده است که اگر کسی بگوید: «اگر گناه من همین باشد، خیالم راحت است»، همانجا خداوند او را مؤاخذه میکند. هیچ گناهی را کوچک نشمارید؛ شاید غضب خدا در همان گناه باشد. هیچ انسانی را هم تحقیر نکنید؛ شاید همان آدمی که فکر میکنید آدم بدی است، باطن خوبی داشته باشد و خدا او را دوست بدارد.
مسئولیت فردی در رعایت حلال و حرام
نتیجه دومی که میخواستم عرض کنم، مربوط به کار خود ماست. بنده باید به فکر کار خودم باشم و فریب شیطان را نخورم؛ شما هم همینطور. فریبخوردن ممکن است در مسائل مالی باشد، در رفتار خانوادگی باشد، در کار اداری باشد و تا چشم و گوش و دست و اشاره و زبان و یک کلمه حرف زدن یا نزدن ادامه پیدا کند.
در مسائل مالی، آدم فریب داده میشود و به او القا میکنند که این کار هیچ اشکالی ندارد. من به رباخواریهایی که میبینید اشاره کردم. امروز دنیا با همه عظمتش، با همه ثروتش و با همه علمش، گرفتار مشکلاتی شده است. دنیای غرب، در رأس آن آمریکا و بعد هم چند کشور اروپایی، با نظام رباخواری اداره میشود. این وضع اقتصادی که در آمریکا پیش آمده، با آن فضاحت، ریشهاش رباخواری است.
ما حواسمان جمع باشد که با کلاه شرعی رباخواری نکنیم. نگوییم فلان نهاد مقدس این کار را انجام میدهد پس حتماً مسئلهاش را هم حل کرده است. تو برو مسئله خودت را حل کن!
مثل اینکه خیلیها میگفتند: «اگر موسیقیهایی که رادیو و تلویزیون پخش میکند اشکال داشت، دولت اسلامی جلویش را میگرفت!» از آقا استفتا کردند. ایشان فرمودند که به اینها اعتمادی نیست؛ ما معیار را در اختیار شما گذاشتهایم. موسیقیای که متناسب با مجالس لهو باشد، حرام است. صرف اینکه صداوسیمای جمهوری اسلامی آن را پخش میکند، هیچ دلیلی بر جوازش نیست. نوارهایی هم که مهر وزارت ارشاد دارند، هیچ دلیلی بر جواز آنها نیست. شما ببینید فتوای مرجعتان چیست و فتوای مقام معظم رهبری چیست. صرف اینکه آنها کاری را انجام میدهند، برای شما حجت نمیشود. این مؤسسهای است که نمیدانم کجاست؛ تو ببین کاری که میخواهی انجام بدهی حلال است یا حرام. از مرجعت بپرس که این وامی که میخواهی بگیری، جایز است یا جایز نیست.
مراقبت در مسائل خانوادگی و حقوق مردم
در مسائل خانوادگی، با این شرایط فرهنگی که پیش آمده، با این سیدیها و فیلمها، باید برای آینده جوانهایمان خیلی نگران باشیم؛ تا برسد به مسائل سادهتر دیگر. در مسائل اداری هم همینگونه است. شما پیش خودتان حساب کنید؛ من نمیخواهم کسی را متهم کنم، چون خودم هم درست نمیدانم اما فیالجمله میدانم بعضی کارمندها هستند که سر وقت نمیآیند و زودتر میروند. پشت میز، کار شخصی خودشان را انجام میدهند و اربابرجوع را معطل میکنند: «برو فردا بیا! پسفردا بیا!» نشسته روزنامه میخواند، گپ میزند، به این و آن تلفن میزند و درباره معامله زمین و اینکه گران شده یا ارزان شده و مسائل دیگر صحبت میکند؛ آن هم پشت میز کارش! اینها گناه است؛ دزدی از وقت و دزدی از بیتالمال است.
آدم بگوید: «من آمدم اینجا و ساعت زدم!» البته خیلی جاها ساعت هم نمیزنند؛ یک کس دیگری برایشان ساعت میزند! تازه، فرض کنیم سر ساعت آمدهای و پشت میزت نشستهای؛ خب، ببین چه کار میکنی و وظیفهات چیست. از تو چه خواستهاند؟ نشستهای کار شخصیات را انجام بدهی، مطالعه کنی، با این و آن تلفنی صحبت کنی، روزنامه بخوانی یا کتاب بخوانی؟! این دزدی از وقت است. این وقت، مال مردم است و باید کار اربابرجوع را انجام بدهی.
اسمش هم اسلامی است، ریش هم دارد، تسبیح و انگشتر هم دارد و به خیال خودش آدم بسیار درستی هم هست! اما مسئله فقط این نیست؛ از یک نگاهکردن، یک کلمه حرفزدن یا حرفشنیدن شروع میشود و انحرافات بهتدریج شکل میگیرد.
به برکت این انقلاب، نعمتی به این عظمت در عالم نصیب ما شده که نظیرش را سراغ نداریم. شکرانه این نعمت آن است که خیلی حواسمان را جمع کنیم، دینمان را بهتر یاد بگیریم و بهتر عمل کنیم.
در اطراف عالم، مسلمانانی هستند که آرزویشان این است که یک ساعت بتوانند پای صحبت یک عالم بنشینند و از حرفهای دینی او استفاده کنند یا کتاب دینی در اختیارشان باشد تا از آن بهره ببرند؛ اما زبانش را ندارند یا کتاب دینی اسلامی به زبان خودشان در اختیارشان نیست. ما اینهمه کتاب داریم، اینهمه مجالس دینی داریم و اینهمه علما در دسترس ما هستند. باید استفاده کنیم، وظیفهمان را بهتر بشناسیم و بهتر عمل کنیم.
اگر بنا بگذاریم کارهایمان را محاسبه کنیم و از خودمان بپرسیم: «آیا وقتی که امروز صرف کردم، درست بود؟ آیا خدا راضی بود یا نه؟» این همان ادای شکر این نعمت انقلاب است؛ اما اگرنه، با خودمان بگوییم: «حالا این دولت اسلامی است یا دولت شاه بود؛ من همین پشت میز مینشستم، امضایی میکردم و کاری انجام میدادم؛ همین دیگر!» من فقط شما را نمیگویم؛ اول خودم را مثال زدم. ما هم باید فکر کنیم. روزی شرایط برای روحانیت آنقدر سخت شده بود که لباس روحانیت را قاچاق میدانستند و در میان مردم، روحانیت مورد بیاعتنایی بود. الحمدلله بیشتر شما آن زمان را ندیدهاید. به روحانی مثل عمله موتی، مثل قبرکن، مراجعه میکردند؛ مثل یک گدای محترم! وقتی نگاهشان به آخوند میافتاد، فکر میکردند گدایی است که البته التماس نمیکند بلکه محترمانه وجوهات میگیرد یا مثلاً پول روضهاش را دریافت میکند. اگر روضهای میخواند، مبلغی به روضهخوان میدادند؛ مثل اینکه قاری سر قبر میآید، آیه یا سورهای میخواند و چیزی در دستش میگذارند. با روحانیت اینگونه معامله میکردند. خداوند عزتی به ما داد که در عالم بینظیر است؛ چون امام از میان همین لباس برخاست. شکرانه این نعمت چیست؟ اینکه از این لباس و از این موقعیت برای خدمت به مردم و ترویج دین خدا استفاده کنیم. این را گفتم تا شما فکر نکنید که همه حرفهایم را به شما میگویم. همه ما در معرض لغزش هستیم.
اطاعت از مقام معظم رهبری و شکر نعمت ولایت
آخرین چیزی که سفارش میکنم و همه شما هم آن را خوب میدانید و نباید از تأکید و تکرار آن کوتاهی کنیم اطاعت از مقام معظم رهبری بهعنوان نایب امام زمان است. من دوست ندارم برای چیزی قسم بخورم؛ در روایتها هم قسمخوردن مذمت شده است؛ اما به خدا قسم امروز نعمتی به عظمت نعمت وجود رهبری برای خودمان سراغ ندارم. خدا چه برکتی به این مرد عطا فرموده است! چه نورانیتی، چه گذشتی، چه سماحتی، چه جامعیتی، چه روشنبینیای، چه صداقتی، چه بزرگواری و بزرگمنشیای! مگر ممکن است همه این صفات در یک انسان جمع شود؟! اگر خودمان نمیدیدیم، باور نمیکردیم که غیر از معصوم، چنین وجودی باشد. من اقرار میکنم که نمیتوانم برتری ایشان را بر اقرانشان ارزیابی کنم و بگویم چقدر از آنها بهتر است.
یک داستانی برایتان نقل کنم تا دلیل این ناتوانی در ارزیابی را توضیح بدهم و بعد شما را به خدا بسپارم. یک صلواتی بفرستید تا یادی از بزرگی شده باشد و ضمناً از آن برای موضوع بحثمان استفاده کنیم.
مرحوم علامه طباطباییرضواناللهعلیه یکوقت درباره اعجاز قرآن صحبت میکردند. در درسشان میخواستند بگویند که ما نمیتوانیم بفهمیم قرآن چقدر از کلمات دیگر بلیغتر است، حتی از نهجالبلاغه و از کلمات خود پیغمبر اکرمصلیاللهعلیهوآله. همین اندازه میفهمیم که قرآن از آنها برتر است اما نمیتوانیم بفهمیم چقدر. بعد خود ایشان داستانی نقل کردند و گفتند: «وقتی جوان بودم، خط مینوشتم و بد هم نمینوشتم. پیش استادی برای خوشنویسی مشق خط میکردم. گاهی اتفاق میافتاد که برای تمرین، مثلاً یک نون مینوشتم و سعی میکردم آن را طبق رسمالخط، بسیار زیبا بنویسم. بعد از نوشتن آن، نونی از آن بهتر مینوشتم. وقتی آن نون اولی را با خط میرعماد مقایسه میکردم، میدیدم خط او از من بهتر است؛ اما نمیتوانستم بگویم چقدر بهتر است؛ مثلاً پنجاه تا نون مینوشتم که هرکدام از دیگری بهتر بود؛ یعنی نون پنجاهم، پنجاه درجه از نون اول بهتر بود. وقتی آن را با خط میرعماد مقایسه میکردم، همان تفاوتی را میدیدم که در ابتدا دیده بودم؛ میگفتم خط میرعماد بهتر است.
حالا هم همانگونه است؛ یعنی خط من پنجاه مرتبه بهتر شده اما باز هم نمیفهمم خط او چقدر از خط من بهتر است. قبلاً خیال میکردم یک یا دو درجه بهتر است؛ حالا خودم فهمیدهام که دستکم پنجاه درجه از خط من بهتر بوده اما باز هم نمیتوانم ارزیابی کنم و بگویم چند درجه بهتر است.»
ما میفهمیم که ایشان از دیگران بهتر هستند؛ تقوایش بیشتر است، دلسوزیاش بیشتر است، فهمش بهتر است و تدبیرش بیشتر است؛ اما اینکه چقدر بهتر است را نمیتوانیم اندازه بگیریم.
در مقابل چنین نعمتی، باید سر بر خاک بگذاریم و در پیشگاه الهی سجده شکر کنیم که خدا چنین رهبری به ما داده است. ایشان با کدامیک از رهبران دنیا قابل مقایسه هستند؟! آیا میتوانیم بگوییم صد درجه از فلان رهبر بهتر است؟! حتی در مقایسه با اقران خودشان هم نمیتوانیم اندازه این برتری را تعیین کنیم. این لطفی است که خدا به ما کرده است. اگر از صبح تا شب بنشینیم و خدا را شکر کنیم که چنین نعمتی به ما داده است، باز هم کم است.
به حوادثی که در داخل کشور و خارج از کشور اتفاق افتاده است نگاه کنید؛ به مسائل لبنان، فلسطین و سایر مسائل. اگر تدبیرهای ایشان نبود، ببینید کارها به کجا میانجامید! حوادثی که در دولتهای سابق خودمان، در همین کشور و در حدود یک دهه قبل اتفاق افتاد، اگر تدبیرهای حکیمانه ایشان نبود، کار به کجا میرسید؟! و بالاخره، این فتنه اخیر سال ۸۸. اینها برکت وجود یک رهبر است؛ یک نفر اینهمه برکت دارد. این لطفی است که خداوند برای امت اسلامی کرده است. مواظب باشیم شیطان ما را فریب ندهد و با ایجاد شبهه، ارادت ما را کم نکند. در مقام شکرگزاری کوتاهی نکنیم و بدانیم که سعادت ما در اطاعت از ولیفقیه، بهعنوان نایب امام زمانعجلاللهفرجهالشریف است تا انشاءالله لیاقت پیدا کنیم که مشمول دعای آن بزرگوار واقع شویم.
پروردگارا! قلب مقدس ولیعصرارواحنافداه را از همه ما شاد بفرما!
ما را در انجام وظایفمان موفق بدار!
سایه مقام معظم رهبری را تا ظهور ولیعصرارواحنافداه بر سر ما مستدام بدار!
وَصَلَّى اللَّهُ عَلَى مُحَمَّدٍ وَآلِهِ الطَّاهِرِينَ
