حق؛ محور اصلی وحدت در جامعه اسلامی

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیم

الْحَمْدُ للهِ رَبِّ العَالَمِین والصَّلوةُ والسَّلامُ عَلَی سَیِّدِالأنْبِیَاءِ وَالمـُرْسَلِین حَبِیبِ إِلهِ الْعَالَمین أَبِی‌‌‌‌الْقَاسِمِ مُحَمَّد وَعَلَی آلِهِ الطَّیِّبِینَ الطَّاهِرِینَ المـَعْصُومِین

أللَّهُمَّ کُنْ لِوَلِیِّکَ الحُجَّةِ بْنِ الْحَسَن صَلَوَاتُکَ عَلَیهِ وَعَلَی آبَائِهِ فِی هَذِهِ السَّاعَةِ وَفِی کُلِّ سَاعَةٍ‌‌‌‌ وَلِیًا وَحَافِظاً وَقَائِداً وَنَاصِراً وَدَلِیلاً وَعَیْنَا حَتَّی تُسْکِنَهُ أرْضَکَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فِیهَا طَوِیلاً

تقديم به روح ملکوتی امام راحل^{‌رضوان‌‌الله‌‌علیه} و شهدای والامقام اسلام صلواتی اهدا می‌کنیم.

تشریف‌فرمایی برادران و خواهران ارجمند را به این مؤسسه که به نام مبارک حضرت امام^{‌رضوان‌‌الله‌‌علیه} مزین است خوش‌آمد عرض می‌کنم. از خداوند متعال درخواست می‌کنیم آنچه خیر اسلام، نظام اسلامی و همه ماست، به ما الهام بفرماید و در انجام آن موفق بدارد.

خدمت‌گزاری، افتخار پیروان خط انبیا

از ویژگی‌های خط انبیا^{صلوات‌الله‌علیهم‌اجمعین} این است که خدمت‌گزاری افتخار است و از آرزوهای مسلمانان واقعی و به‌خصوص شیعیان امیرالمؤمنین‌^{صلوات‌الله‌علیه} این است که خدا به آن‌ها توفیق بدهد برای نظام اسلامی و جامعه اسلامی خدمت کنند؛ یعنی نه‌تنها برای خدمت کردن چشم‌داشتی ندارند و مزدی نمی‌طلبند، بلکه این را آرزویی برای زندگی خودشان می‌دانند که خدا توفیقشان بدهد به این خدمت موفق شوند. چنین هم باید باشد.

خدماتی که در یک جامعه اسلامی و در سایه نظام اسلامی انجام می‌گیرد، هرقدر با برنامه، با هدف مشخص و با رهبری مشخص باشد، دارای بازدهی‌ بیشتر و بهتر خواهد بود. این چیزی نیست که احتیاج به استدلال داشته باشد. کارهای پراکنده، تابع سلیقه‌های شخصی و تک‌روی در رفتار، هیچ‌گاه به نفع جامعه نیست. هرقدر نیروها متراکم‌تر باشند و براساس یک محور، اتحاد و همدلی بین آن‌ها برقرار باشد و جهت حرکت، کاملاً مشخص باشد، بازده فعالیت‌ها بیشتر و بهتر خواهد بود.

بهترین نمونه این مسئله، اصل این انقلاب است. اگر همدلی و وحدت مردم حول محور شخص امام‌^{رضوان‌الله‌علیه} نبود، ما هرگز به این موفقیت نائل نمی‌شدیم. بعد از سی‌وچند سال، در کشورهای دیگر حرکت‌هایی شروع شده است اما می‌بینیم با چه مشکلاتی مواجه هستند. اگر ادعا کنیم که بزرگ‌ترین مشکل همه این حرکت‌های بیداری اسلامی، نداشتن یک رهبر مقبول و مطاع است، سخن گزافی نگفته‌ایم.

تقریباً از همان آغاز انقلاب ما، در کشور همسایه ما افغانستان، حرکتی جهادی شروع شد. گروه‌های مختلف شیعه و سنی، احزابی تشکیل دادند و جمعیت‌هایی به وجود آوردند. اگر نگوییم صددرصد، بیش از نود درصدشان صبغه اسلامی داشتند. حرکت‌های اسلامی بود و نام اسلام در غالب اسم‌هایشان وجود داشت. اشخاص روحانی در احزاب و جمعیت‌هایشان حضور داشتند؛ ولی دیدیم بعد از سی سال جهاد، مبارزه، فداکاری و تحمل سختی‌هایی که خیلی‌هایش را ما خبر نداریم، کارشان به کجا رسید.  با اینکه هرگز ما با چنین مشکلاتی مواجه نبودیم، آن‌ها در طول مبارزاتشان سختی‌های بسیار زیادی متحمل شدند؛ گرسنگی‌ها و فشارهای زیادی که گفتنی نیست. بالاخره بعد از سی‌وچند سال، نتیجه چه شد؟ دشمن آمد در خانه‌شان لانه کرد و آن‌ها را به جان هم انداخت! برادرکشی روزبه‌روز بیشتر شد و الان نیز همین‌گونه ادامه دارد!

برکات بی‌نظیر رهبری دینی

با اینکه بدون شک بیش از نود درصد انگیزه این مجاهدت‌ها، انگیزه دینی و اسلامی بود اما به جایی نرسیدند؛ چون رهبر واحدی نداشتند. اگر آن‌ها مثل حضرت امام را داشتند، در همان سال‌های اول پیروز می‌شدند و افتخاراتی می‌آفریدند و این همه سختی را تحمل نمی‌کردند.

این بهترین نمونه برای نشان دادن این مسئله است که داشتن رهبری که محور جمعیت و جامعه را تشکیل بدهد و همه گرد او حلقه بزنند، نیروهایشان را متمرکز کنند و فعالیت‌هایشان را در جهت فکر و راهنمایی‌های او سوق بدهند، چه اندازه می‌تواند اثر داشته باشد.

حرکت‌هایی هم که امروز در شمال آفریقا و بخشی از خاورمیانه در حال تحقق است، با همین مشکل مواجه‌اند. هرجا رهبری دینی باشد که مقدار زیادی از مردم به او علاقه‌مند باشند و حرفش را بشنوند، وحدت بیشتری بین آن‌ها به وجود می‌آید و موفق‌ترند.

برای مثال همین دولتی که در تونس تشکیل شده است، اینکه چه اندازه اسلام واقعی دارد و این‌ها کاری نداریم اما به‌هرحال همین نخست‌وزیرشان شخصیتی است که به‌عنوان یک شخصیت اسلامی شناخته می‌شود. همین اندازه، کارشان از کشورهایی مثل لیبی جلوتر است.

بنابراین، وجود رهبری که همه نیروها حول محور او اتحاد پیدا کنند، نعمت بسیار عظیم الهی است. هرقدر ما بکوشیم این نعمت را درک کنیم، ارزشش را بفهمیم و شکرش را به‌جا بیاوریم، هرگز به گردش نمی‌رسیم. خدا ان‌شاءالله ساعت‌به‌ساعت بر علو درجات امام و بر طول عمر و توفیقات مقام معظم رهبری بیفزاید. خدا نیاورد روزی را که مویی از سر ایشان کم شود و ما زنده باشیم!

ضرورت وحدت و واقعیت اختلاف‌سلیقه‌ها

اصل اینکه ما وقتی ایده واحد برقراری نظام اسلامی و اجرای احکام اسلامی داریم و رهبر واحدی داریم که بتوانیم حول محور او با یکدیگر همکاری و همراهی داشته باشیم، ایجاب می‌کند که بکوشیم این وحدت، ارتباط و هماهنگی را تقویت کنیم؛ ولی به‌هرحال واقعیت‌هایی وجود دارد که علی‌رغم این هدف ایده‌آل، واقعیت‌های عالم خارج همیشه با این هدف، هماهنگ نیست.

در زمان خود امام، بعد از پیروزی انقلاب و تشکیل نظام اسلامی، همه می‌دانیم که حضرت امام نیز مصلحت دانستند که بین دو گروهی که هر دو عنوان روحانی هم داشتند، نوعی رقابت را بپذیرند و به این وسیله از سقوط  گروهی که در معرض افتادن به دره‌ای انحرافی بودند، جلوگیری کنند. به این وسیله، امام زیر بال این‌ها را گرفتند و آن گروه دوم را به رسمیت شناختند و به آن‌ها کمک کردند. این نشانه آن است که علی‌رغم اینکه خود ایشان همیشه بر وحدت، هماهنگی و همدلی تأکید می‌کردند، ضرورت‌هایی ایجاد می‌شود که باید نوعی تنوع سلیقه را پذیرفت.

حالا این تنوع سلیقه و اختلاف‌سلیقه‌ها از کجا ناشی می‌شود و این‌ها، بحث‌های بسیار عمیقی دارد. نه ما خیلی اهلش هستیم که تبیین کنیم و نه خیلی نتیجه عملی دارد. به‌هرحال، یک واقعیتی است. مقداری از این اختلاف‌ها برای آن است که بعضی افراد به برخی حقایق توجه ندارند و از آن‌ها غافل‌اند. مقداری هم برای این است که اخلاص لازم در همه وجود ندارد. بعضی‌ها به تمایلات نفسانی و منافع گروهی و این‌ها نیز بها می‌دهند، تا برسد به منافع خانوادگی. این‌ها باعث می‌شود که وحدت کامل در جامعه تحقق پیدا نکند.

بنابراین ما با دو حقیقت روبه‌رو هستیم؛ ازیک‌طرف، یک حقیقت ایده‌آل وجود دارد و آن اینکه سعی شود هرچه بیشتر افراد با هم متحد باشند، اختلافات برداشته شود و همه یک راه، یک هدف، یک سو و یک جهت داشته باشند. حقیقت دیگر این است که این مسئله هیچ‌وقت به‌صورت کامل عملی نیست. اینکه همه یک‌جور بشوند، یک‌جور فکر کنند و یک‌جور با هم حرکت کنند و کاملاً هم‌سو باشند، هیچ‌وقت تحقق پیدا نکرده و امیدی هم نیست که تحقق پیدا کند. آدم‌ها هم ازلحاظ شناخت با هم تفاوت دارند و هم ازلحاظ تمایلاتشان.

برای اینکه هرچه بیشتر به وحدت نزدیک شویم، باید این دو عامل را تقویت کنیم؛ عامل اول این است که سعی کنیم شناخت صحیح، عمومیت پیدا کند تا آن عاملی که موجب اختلاف می‌شود یعنی غفلت، جهل و بی‌توجهی، کمتر شود. هرچه سطح فرهنگ، معلومات، شناخت و آگاهی جامعه بالاتر برود، امکان وحدت در آن بیشتر می‌شود. اما این عامل به‌تنهایی کافی نیست. خیلی‌ها هستند که همه‌چیز را می‌دانند، خیلی بهتر از دیگران موشکافی می‌کنند و تحلیل سیاسی دقیقی دارند اما در عمل به گونه دیگری رفتار می‌کنند. این به ‌خاطر آن است که منافعشان ایجاب نمی‌کند.

عامل دوم این است که سعی کنیم خودمان را اصلاح کنیم و کمتر تابع هواهای نفسانی و منافع شخصی و گروهی باشیم، یعنی هرقدر سعی کنیم منافع جامعه و اسلام را بر منافع شخصی خودمان مقدم بداریم، به وحدت کمک کرده‌ایم. هرقدر سعی کنیم شناخت مردم را بالا ببریم، سطح آگاهی‌شان افزایش پیدا کند، رشد کنند و حقایق را بهتر بفهمند و بتوانند قضایا را بهتر تحلیل کنند یا به تعبیر مقام معظم رهبری، بصیرت بیشتری داشته باشند، به وحدت کمک کرده‌ایم؛ وگرنه مادامی که اختلاف فکرها و شناخت‌ها وجود دارد و با غفلت‌ها، بی‌توجهی‌ها و جهل‌ها همراه است، وحدت کامل حاصل نمی‌شود. آن می‌گوید: من این‌گونه تشخیص می‌دهم و دیگری می‌گوید: من آن تشخیص می‌دهم.

عامل دیگر هم این است که سعی کنیم هواهای نفسانی‌مان ضعیف شود و بیشتر به مصالح اسلام و مسلمین فکر کنیم تا منافع شخصی، گروهی و فامیلی خودمان. این‌ها کمک می‌کند وحدت، بهتر حفظ شود.

ولی وقتی بخواهیم واقع‌بینانه قضاوت کنیم، این کار صددرصد محقق نخواهد شد. بالاخره همیشه در بین مردم کسانی هستند که شناختشان عمیق نیست و همیشه کسانی هستند که برای منافع خودشان و خانواده‌شان بیش از مصلحت دیگران ارزش قائل‌اند. دم از قانون و این‌ها خیلی می‌زنند اما آنجایی که مسئله مربوط به خودشان و بچه‌هایشان می‌شود، قانون بی‌قانون! هرچه من بگویم باید بشود. از مستضعفین و حمایت از محرومین و نمی‌دانم چه و این‌ها زیاد حرف می‌زنند اما آنجایی که پای منافع خودشان به میان می‌آید، همه‌چیز رنگ می‌بازد. اول باید منافع ما تأمین شود، بعد اگر چیزی باقی ماند، به دیگران هم می‌رسد. این‌ها واقعیت‌هایی است که همیشه وجود دارد.

خطر پنهان شدن باطل در لباس حق

برخی از افراد صاف و صریح، آنچه در دل دارند و آنچه در شخصیتشان هست، روی دایره می‌ریزند و آدم می‌فهمد که این‌ها چه فکری دارند و دنبال چه هدفی هستند. آدم می‌داند چگونه باید با آن‌ها برخورد کند؛ اما مشکل زمانی پیدا می‌شود که کسانی با استفاده از رموز روان‌شناختی، تبلیغاتی و تجربه‌های طواغیت، بر باطل لباس حق بپوشانند و با مطرح کردن شعارهای اسلامی و حقیقی، اهداف خودشان را دنبال کنند. اینجا کار مشکل می‌شود.

فرض کنید انسان با کسی مواجه شود که می‌گوید: آقا! من دنبال منافع خودم هستم. سرمایه‌گذارم و می‌خواهم استفاده ببرم. کاری ندارم که چه قضایایی در جامعه اتفاق می‌افتد. من سرمایه‌ای دارم و باید از آن استفاده کنم. این دولت باشد یا دولت دیگری، نظام شاهنشاهی باشد یا نظام اسلامی، من کاری به این‌ها ندارم. من باید کار خودم را بکنم. نظام شاهی بود، با آن کار می‌کنم؛ نظام اسلامی بود، با آن کار می‌کنم. تکلیف چنین کسی روشن است. انسان می‌داند با چه کسی مواجه است، چه هدفی دارد و دنبال چه چیزی می‌گردد. مصالح را می‌سنجد و می‌بیند چگونه باید با او رفتار کند. شاید در برخی از موارد مدارا کردن با این افراد اشکال چندانی نداشته باشد.

اما زمانی کار مشکل می‌شود که کسانی همین اهداف پلید را زیر نقاب اسلام و شعارهای انقلابی و امثال آن دنبال کنند. در این صورت کار مشکل است. کار به جایی می‌رسد که دوستان به جان هم می‌افتند و بین نزدیک‌ترین افراد، همراهان و هم‌سنگران اختلاف پیدا می‌شود؛ چون دستگاه فریبنده‌ای در کار است که می‌تواند بعضی‌ها را فریب بدهد.

این مسئله از گذشته کمابیش وجود داشته و امروز نیز به صورت شدیدتری وجود دارد. دلیل آن نیز این است که تجربه شیاطین بیشتر شده و بهتر یاد گرفته‌اند که چگونه دیگران را فریب بدهند. در صدر اسلام نیز همین حرف‌ها بود. همه ما می‌دانیم در جنگ جمل، شخصی خدمت امیرالمؤمنین‌^{صلوات‌الله‌علیه} آمد و عرض کرد: من می‌دانم که شما پسرعموی پیغمبر هستید و پیغمبر اکرم به شما خیلی محبت داشتند و از شما خیلی تعریف کردند؛ اما طرف مقابل شما نیز یکی همسر پیغمبر است و دو نفر دیگر هم از اصحاب پیغمبر هستند که یکی‌شان پسرعمه خودتان است. شما یک نفر هستید و آن‌ها سه نفرند. من از کجا بفهمم راه کدام‌یک از شما درست است؟!

این یک قضیه تاریخی است که یک‌بار اتفاق افتاده اما در طول تاریخ همواره مصادیق زیادی دارد؛ یعنی ما با صحنه‌هایی مواجه می‌شویم که عواملی وجود دارد و انسان را فریب می‌دهد و فرد نمی‌تواند حقیقت را درست بشناسد. پارامترهایی به میان می‌آید که انسان گول می‌خورد.

همسر پیغمبر شوخی نیست! کسی که بیست‌وچهار ساعت با پیغمبر مأنوس بوده است. دو نفر از اصحاب پیغمبر که از اولین کسانی بودند که با علی‌^{علیه‌السلام} بیعت کردند، حالا جمع شده‌اند و یک طرف قرار گرفته‌اند و علی‌^{علیه‌السلام} را تنها گذاشته‌اند. شاید اگر مثل بنده در آن زمان بودیم، شکی در دلمان پیدا می‌شد. خیلی مشکل است که انسان بتواند مقاومت کند؛ ولی خب، این کاری است که باید کرد.

امیرالمؤمنین در جواب آن شخص چه فرمودند؟! فرمودند: اِعْرِفِ اَلْحَقَّ تَعْرِفْ أَهْلَهُ؛[1] اگر می‌خواهی ببینی راه چه کسی درست است، اول بدان درستی و حق کدام است؛ آن‌وقت بدان چه کسی تابع حق است و چه کسی تابع باطل. اول فکر را درست بشناس، هدف را درست بشناس و ببین چه باید بشود؛ حالا صرف‌نظر از اینکه علی باشد یا زبیر. ببین چه باید بشود، بعد ببین چه کسی آن را دنبال می‌کند.

اگر ما حق را شناختیم، آن‌وقت می‌توانیم پیروان حق را بشناسیم و بفهمیم با کدام طرف باید بیشتر همکاری کنیم و از چه کسانی باید فاصله بگیریم؛ اما اگر این مسئله برایمان مبهم باشد و غبارآلود بماند، طبعاً در عمل نیز سست می‌شویم و گاهی بی‌جهت به کسی تمایل پیدا می‌کنیم و بعد از مدت‌ها می‌فهمیم اشتباه کرده‌ایم.

این‌ها را عرض کردم برای اینکه ما از این مسئله تعجب نکنیم که بعضی افراد روزگاری، سال‌هایی، در مسیری صحیح حرکت و فداکاری کرده‌ و زحمت کشیده‌اند اما بعد تغییر مسیر داده‌اند. این چیز تازه‌ای نیست. تاریخ ما پر از این موارد است. تا برسیم به کربلا و کسانی که با سیدالشهدا جنگیدند. بعضی از سران لشکر ابن‌سعد کسانی بودند که چند مدتی پیش در لشکر امیرالمؤمنین شمشیر می‌زدند؛ یعنی کسانی بودند که در لشکر علی با معاویه می‌جنگیدند اما بعد آمدند و در کربلا با پسر علی جنگیدند و سیدالشهدا را به شهادت رساندند! آدمیزاد می‌تواند این‌گونه تغییر  پیدا کند!

وحدت بر محور حق، نه صرفاً بر محور جمعیت

این مسائل باعث می‌شود که ما تنها به شعار وحدت اکتفا نکنیم بلکه ببینیم واقعاً حق کجاست و سعی کنیم همه را به آن طرف سوق بدهیم؛ هر اندازه که می‌آیند. محور، حق است، نه محور جمعیت و کثرت؛ وگرنه اگر ملاک تعداد باشد، ما هم باید برویم طرف طلحه و زبیر؛ چون تعداد آن‌ها بیشتر بود. طلحه و زبیر و همسر پیغمبر، جمعیت قابل‌توجهی بودند و علی یک نفر بود.

این مسئله باعث می‌شود که تلاش بیشتری بکنیم و تنها به حرکت‌های نمادین و شعارها اکتفا نکنیم. گاهی باید احتمال بدهیم که زیر این شعارهای چشمگیر و پرزرق‌وبرق، اهداف دیگری در کار باشد. در اینجا یک سلسله ارزش‌های اسلامی برای ما مطرح می‌شود که بالاخره در مسائل اجتماعی، این ارزش‌ها با یکدیگر تزاحم پیدا می‌کنند. اصل اول، خود وحدت است که یک ارزش اسلامی است. ارزش دوم، حسن ظن به مؤمنان است. انسان باید نسبت به دیگران حسن ظن داشته باشد و بی‌خود کسی را متهم نکند که دنبال منافع شخصی خودش است. این یک ارزش مهمی است. إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ؛[2] بعضی از گمان‌ها گناه است. درباره دیگران سوءظن نداشته باشید. ارزش دیگر، احترام به مؤمنین و بی‌احترامی نکردن به آن‌هاست. آدم بی‌جهت نباید به یک مؤمن یا مسلمان بی‌احترامی کند، به او توهین کند، فحش بدهد، تهمت بزند و بدنامش کند.

بالاخره از این قبیل ارزش‌ها در مسائل اجتماعی و سیاسی وجود دارد و تعارض این ارزش‌ها همواره مطرح است. رعایت حق در همه این موارد لازم است. اگر انسان درباره کسی حرف می‌زند، باید در همان حدی باشد که شرعاً مجاز است و از آن تجاوز نکند. اگر از کسی حمایت می‌کند، باید در همان حدی حمایت کند که حجت داشته باشد. بی‌خود کسی را متهم نکند. اگر حسن ظن دارد، حسن ظنی داشته باشد که موجب ضرر به اسلام و مسلمین نشود. این‌ها مسائلی است که گاهی در زندگی و مسائل فردی نیز مصداق پیدا می‌کند، چه رسد به مسائل اجتماعی و سیاسی که میدان این‌گونه تعارضات است.

تزاحم حسن ظن با ضرورت تحقیق و شناخت

فرض کنید بنده دختری دارم که به سن ازدواج رسیده است. کسی آمده و خواستگاری کرده است. ما در روایات داریم که اگر کسی ایمان دارد و اخلاقش درست است، وقتی به خواستگاری آمد سخت‌گیری نکنید و او را رد نکنید؛ إِلَّا تَفْعَلُوهُ تَكُنْ فِتْنَةٌ فِي الْأَرْضِ وَفَسَادٌ كَبِيرٌ![3]

خب، حالا کسی خواستگاری دختر من آمده است. فرض کنید ظاهرالصلاح هم است؛ پیشانی‌اش جای مهر دارد، تسبیح هم دستش است و فلان و فلان. افراد زیادی هم برای خواستگاری آمده‌اند. آیا این ارزش اسلامی اقتضا می‌کند که من بلافاصله دخترم را تقدیم کنم؟! بالاخره دختر من هم حقی دارد. من ولیّ او هستم و باید مصلحت او را در نظر بگیرم. آیا باید تحقیق کنم و ببینم واقعاً چه‌جور آدمی است یا به همین ظاهرش اکتفا کنم؟!

 می‌گویند: آقا! به مؤمنین سوءظن نداشته باشید. آدم ظاهرالصلاحی است، محاسنی دارد، تسبیح و انگشتری هم دارد؛ دخترت را به او بده! اگر من چنین کاری کردم و فردا معلوم شد این آقا هم فساد اخلاق دارد، هم معتاد است و هم گرایش‌های سیاسی انحرافی دارد، آن‌وقت چه کسی را ملامت کنم؟! نباید کسی جز خودم را ملامت کنم که چرا سهل‌انگاری کردم. دو روز مهلت می‌خواستی، می‌رفتی تحقیق می‌کردی و از کسانی که او را می‌شناختند می‌پرسیدی تا ببینی واقعاً صلاحیت این کار را دارد یا نه.

اینجا جای این نیست که آدم بلافاصله حسن ظن داشته باشد و بگوید چون مؤمن است و ظاهرش خوب است، پس دخترت را به او بده. حتی در مسائل ساده‌تر نیز همین‌گونه است. آدم می‌خواهد با کسی معامله و شراکت تجاری داشته باشد. مگر با هرکسی زود شریک می‌شود و اموالش را در اختیار او قرار می‌دهد؟! اول می‌بیند او کیست، چه‌کاره است و سابقه‌اش چیست. آدم برای اینکه مالش را در اختیار کسی قرار بدهد، یا عرض و ناموسش را در اختیار کسی بگذارد، به این سادگی‌ها به حسن ظن اکتفا نمی‌کند و نباید هم بکند. البته اینکه انسان نسبت به اشخاص سوءظن زیادی داشته باشد، حتی اگر هزار دلیل هم بیاورند که آدم درستی است، باز بگوید نه، این آدم فاسدی است، این هم کار غلطی است. این باعث می‌شود که دختر من در خانه بماند و شوهر نکند و آن جوان هم بدون همسر بماند و هرجا می‌رود، دیگران به او سوءظن داشته باشند؛ اما در یک حد معقولی باید تحقیق کنم. نباید بگویم اصلاً نباید سوءظن داشت. بله، من حق ندارم درباره کسی که نمی‌شناسم بگویم این آدم ناجوری است و من دلم آب نمی‌خورد. هرچه در دلم هست، حق ندارم به زبان بیاورم و کسی را تخطئه کنم. حق ندارم آبروی کسی را بریزم اما لازم هم نیست که من زود دخترم را به او تحویل بدهم.

مسئولیت شرعی در مسائل سیاسی و اجتماعی

این تزاحم‌هایی که بین ارزش‌ها پیش می‌آید، در مسائل اجتماعی و سیاسی هر روز و هر ساعت وجود دارد. کسانی که وارد این میدان می‌شوند -که بالاخره نمی‌شود وارد نشد؛ وظایف شرعی است و دیانت ما عین سیاست ماست- باید خیلی مراقب خودشان باشند. حرفی که می‌زنند باید در حدی باشد که حجت دارند، کاری که می‌کنند، باید در حدی باشد که برای آن حجت دارند.

حالا بنده آمده‌ام و مثلاً برای اهواز، کسی را برای نمایندگی مجلس پیشنهاد کرده‌ام. خب، من هم یک آخوندی هستم و ریش‌سفیدی دارم و آقایان هم به من حسن ظن دارند؛ اما آیا نباید بگویند تو از کجا می‌شناختی؟! به تو چه؟! آخر تو اصلاً این را می‌شناسی؟! پدر و مادرش را می‌دانی؟! سابقه کارش را می‌دانی؟! به چه جهت پیشنهاد می‌کنی؟! آیا ما هم موظف هستیم چون شما عمامه سرتان است، هرچه شما بگویید عمل کنیم؟! آیا این حجت شرعی است؟!

من وقتی می‌خواهم رأی خودم را در صندوق بیندازم، یعنی خدایا! مسئولیت نمایندگی را، آنچه به من مربوط می‌شود، به عهده گرفته‌ام و در کار این شخص شریک هستم. برای این کار باید حجت داشته باشم. آن‌وقت اگر شرایطی پیش آمد که آدم حدس نزدیک به یقین پیدا کند که انگیزه‌های سیاسی، حزبی، خانوادگی، فامیلی، قومی و نژادی هم در کار است، باید بیشتر احتیاط کند. اینجا اگر طرف بگوید: آقا! حفظ وحدت کنید! ما گفتیم، شما هم قبول کنید، باید عرض کنیم: آقا! این برای ما حجت شرعی نمی‌شود. ما می‌خواهیم وحدت را بر محور حق حفظ کنیم، نه هر نوع وحدتی را؛ وگرنه با مارکسیست‌ها هم می‌شود وحدت کرد، با ضدانقلاب هم می‌شود وحدت کرد. اگر آدم یک مقدار کوتاه بیاید، بعضی از ارزش‌ها را نادیده بگیرد و از بعضی مبانی خودش دست بردارد، با جنایتکار هم می‌تواند وحدت کند؛ اما روشن است که این وحدت مطلوب نیست.

وحدتی مطلوب است که براساس محور حق باشد: اِعْرِفِ اَلْحَقَّ تَعْرِفْ أَهْلَهُ وگرنه اصل پیشنهاد طلحه و زبیر این بود که علی! بیا با ما بساز و با هم کنار بیاییم! منافع را تقسیم کنیم و کمی هم به حرف ما ترتیب اثر بده! علی‌^{علیه‌السلام} زیر بار چنین وحدتی نرفت. فرمود من هرچه را وظیفه‌ام بدانم، انجام می‌دهم. به خاطر شما نمی‌آیم رفتاری را بپذیرم یا حکومتی را به شما بدهم که صلاح نمی‌دانم.

آن‌ها می‌گفتند: حکومت بصره و کوفه را به ما بده و کاری به ما نداشته باش! تو هم برو در مدینه حکومت کن و ما از طرف تو حکومت می‌کنیم. اگر حضرت این کار را کرده بود، آیا جنگ جمل واقع می‌شد؟! همه حرف‌ها سر همین بود.

اینکه آدم بیاید با کسانی تبانی کند و منافع را تقسیم کنند تا وحدت حاصل بشود، آیا کار درستی است؟! آن وحدتی مطلوب است که موجب پیروزی حق بشود؛ وگرنه وحدتی که اساس آن بر باطل باشد و براساس این باشد که با هم تقسیم کنیم و کنار بیاییم، مطلوب نیست.

وحدت‌طلبی یا تقسیم منافع؟!

بدون شک کسانی هستند که به این حرف‌هایی که ما اینجا می‌زنیم چندان بهایی نمی‌دهند. عملاً بندوبست می‌کنند. وقتی نزدیک انتخابات می‌شود، با باندهای مختلف تماس می‌گیرند، قرار و مدار می‌گذارند و توافق می‌کنند که چه کسی کجا به چه کسی رأی بدهد و چه کسی نماینده کجا بشود. همه ما این مسائل را می‌دانیم. اگر لازم باشد، پولی هم خرج می‌کنند و وعده‌ای هم به آن‌ها می‌دهند. دیگر با این مسائل آشنا هستیم.

خب، حالا که این‌گونه است، ما وحدت کنیم؟! بیاییم بگوییم: آقا! شما یک سهمی هم به ما بدهید، ما دیگر هیچ‌چیزی نمی‌گوییم تا وحدت حفظ بشود؟! این همان ارزشی است که انقلاب به خاطر آن به وجود آمد؟! صدها هزار شهید دادیم برای همین؟! که یک مجموعه‌ای قدرت را در دست بگیرند و منافع را بین خودشان تقسیم کنند؟! یا انقلاب برای این به‌وجود آمد حق در جامعه پیاده بشود، مظلومان به حق خودشان برسند، به حقوق دیگران اجحاف نشود و حقوق یک عده نوددرصدی در جیب ده درصد نرود؟! بعد هم هر وقت دلشان خواست، بروند در یک کشور خارجی زندگی کنند و کسی هم حق نداشته باشد از آن‌ها مطالبه‌ای بکند! همه حرف‌ها برای این‌ها بود.

امیرالمؤمنین می‌فرماید: وَمَا أَخَذَ اللَّهُ عَلَى الْعُلَمَاءِ أَلَّا يُقَارُّوا عَلَى كِظَّةِ ظَالِمٍ وَلَا سَغَبِ مَظْلُومٍ؛[4] آنچه باعث شد من اصلاً حکومت شما را بپذیرم، این عهدی است که خدا با عالمان بسته است؛ خدا با عالمان عهد بسته که با سیری ظالمان و گرسنگی مظلومان سازش نکنند: أَلَّا يُقَارُّوا عَلَى كِظَّةِ ظَالِمٍ وَلَا سَغَبِ مَظْلُومٍ. ما برای حفظ وحدت، باید با ظالمانی که اموال کلانی از مردم را تصاحب کرده‌اند و بعد هم آن‌ها را به کشورهای خارجی برده‌اند و دارند خوش می‌گذرانند، سازش کنیم؟! پس اسلام چه بود؟! ارزش‌ها چه بود؟! عهدی که خدا از عالمان گرفته، چه می‌شود؟!

خب، اگر آدم بخواهد با این‌ها نسازد، متهم می‌شود که اهل تفرقه است. می‌گویند شما مخالف وحدت هستید، مخالف ارزش‌ها هستید، مخالف شخصیت‌های انقلابی هستید و احیاناً تهمت‌های دیگری هم می‌زنند. این‌ها هست. یا آدم نباید پایش را در این میدان بگذارد، یا اگر وارد شد، باید پای همه این مسائل بایستد و پیه تهمت، فحش، بدگویی، بی‌مهری و کارشکنی را به تن خودش بمالد.

کارهای ساده آدم را هم نمی‌گذارند پیش برود! هرجا قدرتی داشته باشند، سرکوب می‌کنند! طلبه را از مدرسه بیرون می‌کنند! طلبه را از مدرسه علمیه به‌ خاطر اینکه اختلاف سیاسی با آن‌ها دارد، مثلاً بناست به شخص دیگری رأی بدهد، بیرون می‌کنند! آیا ما برای همین انقلاب کردیم؟! برای همین بود که به اسم اسلام، به اسم وحدت، به اسم شعارهای اسلامی و به اسم پیروی از شخصیت‌های برجسته کشور و از این حرف‌ها چنین رفتارهایی بشود؟!

امتحان استقامت بر اصول و مبانی

حاصل عرایضم این است که ما همیشه در حال امتحان هستیم. شرایطی که امروز پیش آمده، یک نوع امتحان خاصی برای این زمان است. این امتحان با امتحانی که در دوران نهضت بود، تفاوت دارد و با امتحان دوران پیروزی انقلاب هم متفاوت است. آن زمان، یک نوع امتحان می‌خواست. حضور در جبهه، یک نوع امتحان بود. حضور در صحنه‌های سیاسی، ارزشی و پایداری بر این اصول، امتحان دیگری است. ما باید ثابت کنیم که تا چه اندازه مرد میدان هستیم؛ إِنَّ الَّذِينَ قَالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقَامُوا.[5]

وارد شدن در یک کار خیر آسان است اما تا آخر ماندن و بر مبانی و اصول استقامت کردن، کار آسانی نیست. آن‌قدر عوامل پیدا می‌شود که آدم را بلغزاند؛ با قیافه‌های حق‌به‌جانب، با دلایل ظاهراً شرعی و با ارزش‌های اسلامی. خیلی‌ها، حتی افراد بسیار هوشمند، فریب می‌خورند؛ افراد ساده‌ای مثل بنده که جای خود دارند.

این است که باید به یکدیگر توصیه کنیم: وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ؛[6] در همین سوره کوچک قرآن می‌فرماید: وَالْعَصْرِ * إِنَّ الْإِنْسَانَ لَفِي خُسْرٍ * إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ. آنچه رمز موفقیت جامعه اسلامی است، همین دو چیز است: به یکدیگر سفارش کنند که مراقب حق باشند و به یکدیگر سفارش کنند که بر حق استقامت داشته باشند. هرجایی می‌خواهید بروید، هر راهی می‌خواهید بروید و با هرکسی می‌خواهید همراه بشوید، ببینید چه اندازه تابع حق است. وقتی حق را شناختید، بر آن پایدار باشید؛ تَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ؛ پایداری زحمت دارد، هزینه دارد، فحش دارد، کتک دارد، تهمت دارد و محرومیت دارد؛ اما اگر می‌خواهید بر حق بمانید، باید صبر کنید.

این دو چیز را باید آویزه گوشمان کنیم: یک گوشمان تَوَاصَوْا بِالْحَقِّ باشد و گوش دیگرمان تَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ. سعی کنیم ببینیم حق کجاست و دوم اینکه بر حق مقاومت داشته باشیم، نلغزیم و جدا نشویم.

وَفَّقَنَا اللَّهُ وَإِيَّاكُمْ إِنْ‌شَاءَ‌اللَّهُ

والسَّلامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ